Động tiêu tàu – Tiêu bát khổng – Động Tiêu Trung Quốc

Động tiêu Tàu – Động tiêu Trung Quốc là loại nhạc cụ thuộc dòng sáo, phổ biến thứ 2 sau sáo ngang Tàu – Dizi.

Động tiêu Tàu thường có âm trầm ấm và du dương, da diết hơn Động tiêu Việt, nhưng lại không ngọt ngào và yên bình như Tiêu Việt

Về động tiêu Tàu – Động tiêu Trung Quốc

Động tiêu Tàu là gì?

  • Ở Trung quốc Động tiêu gọi là dongxiao hoặc xiao. Trong Tiếng Anh không có tên gọi chính xác nhưng thường gọi là vertical dongxiao flute. Là một loại tiêu có nguồn gốc từ Trung Quốc và đang được sử dụng tại Trung Quốc. Hiện nay, người Việt Nam cũng nhập tiêu Tàu về sử dụng vì tiêu Trung Quốc có nhiều nét đặc trưng cho nhạc Hoa và một số ưu điểm khác. Tiêu tàu trước đây thường có 6 lỗ bấm hệ 5-1 (5 lỗ phía trước và 1 lỗ phía sau). Hiện nay nó thường phổ biến với hệ tiêu bát khổng (6-1-1) và hệ này cũng đang được sử dụng nhiều ở Việt Nam.

Nguồn gốc và lịch sử của động tiêu Tàu.

  • Động tiêu Tàu – động tiêu Trung Quốc là nhạc cụ được sử dụng từ thời cổ xưa của Trung Quốc. Cách đây mấy nghìn năm, Tiêu đã được lưu truyền trong dân gian Trung Quốc. Loại tiêu đầu tiên là Tiêu Bài. Tiêu Bài đã có mặt cách đây mấy nghìn năm và cũng đã được gọi là Tiêu . Về sau trong quá trình thổi Tiêu Bài, phát hiện trên thân một cây Tiêu khoét một số lỗ trên vị trí khác nhau, cũng có thể thổi âm thanh cao thấp khác nhau, thế là loại Tiêu Bài có nhiều ống dần dần hình thành Tiêu một ống có nhiều lỗ.
  • Tiêu như ngày nay thường thấy xuất hiện từ thời nhà Hán, và có tên là “Tiêu Khương”, Tiêu Khương là loại nhạc cụ của dân tộc Khương tại các vùng Tứ Xuyên, Cam Túc,  ở thế kỷ 1 trước công nguyên Tiêu Khương lưu truyền đến khu vực sông Hoàng Hà, sau một quá trình phát triển, trở thành loại Tiêu có 6 lỗ.

Tiêu Trung Quốc trong đời sống âm nhạc Trung Hoa.

  • Sức thể hiện của Động Tiêu rất đa dạng, vừa có thể độc tấu, hòa tấu và trùng tấu, lại hoà nhập với các loại nhạc cụ tơ trúc Giang Nam, nhạc Phúc Kiến, nhạc Quảng Đông, ngoài ra tiêu còn có thể đệm nhạc cho các lọai tuồng địa phương. Hiện nay cây động tiêu ở Trung Quốc được sử dụng rất rộng rãi, nó không chỉ sử dụng trong biểu diễn mà nó đã thực sự đi vào đời sống của nhân dân. Người ta dùng cây tiêu (dong xiao) như một người bạn để tâm tình. Cây tiêu Tàu đã đi vào đời sống của người dân Trung Hoa từ trẻ con cho đến người già, từ học sinh sinh viên cho đến những người dân lao động và cả quan chức hay bậc tri thức.
    Ở Trung Quốc có rất nhiều loại Tiêu, thường thấy có Tiêu Động bằng tre tím, Tiêu Ngọc Bình, Tiêu 9 lỗ, …

Cấu tạo của tiêu Tàu – tiêu Trung Quốc.

Về cơ bản động tiêu Tàu có cấu tạo như một cây động tiêu thông thường. Tuy nhiên, động tiêu Trung Quốc nói riêng và các loại tiêu sáo Trung Quốc nói chung thường được trang trí khắc chữ và thường có khớp nối.

  • Thân cây tiêu Tàu thường là những cây trúc già, tròn và được uốn thẳng. Trung Quốc có rất nhiều loại tre trúc được sử dụng để làm tiêu (hơn 10 loại) tùy nhiên có 3 loại chính đó là
    • Trúc tím (Zizhu): là loại trúc phổ biến nhất để làm tiêu Xiao. Trúc tím không quá dày, không qua cứng, thớ trúc nhỏ, sự chênh lệch trong trong nhỏ. Vậy nên trúc tím thích hợp để làm tiêu. Trúc tím có 3 màu chính là màu tím đen, màu đen đốm và màu vàng loang.
    • Các loại trúc trắng (tre vàng): loại trúc này ít được sử dụng để làm tiêu, nó thích hợp để làm sáo Dizi hơn.
    • Trúc đốm (Xiangfei Zhu): là loại trúc có các yếu tố rất thích hợp để vừa làm sáo Dizi vừa làm tiêu. Loại trúc này có màu nền trắng vàng với các đốm như giọt nước mắt trên thân. Loại trúc này khá giống trúc tím, nhưng khắc phục được nhiều nhược điểm của trúc tím. Tùy nhiên, loại trúc này khá hiếm nên có giá thành cao.
    • Có khá nhiều vấn đề cần bàn tới khi nghiên cứu về trúc tím. Mình sẽ viết thêm 1 bài về các loại tre trúc, nguyên liệu làm tiêu Trung Quốc. Các bạn có thể xem tại bài viết Nguyên liệu làm tiêu sáo (Dizi) Trung Quốc
    • Thân cây tiêu Trung Quốc cũng có thể làm bằng gỗ, kim loại, ngọc, nhựa giả ngọc …
  • Khớp nối trên cây tiêu Tàu được làm bằng đồng hoặc inox có nhiệm vụ tách cây tiêu làm 2 – 3 khúc để nó gọn gàng hơn. Ngoài ra khớp nối còn giúp người chơi có thể kéo ra để hiệu chỉnh cao độ âm thanh. Đây là sự khác biệt giữa tiêu sáo Việt và tiêu sáo Tàu (trên các loại tiêu sáo Trung Quốc khác cũng thường có khớp nối). Ở Việt Nam, ít người chế tạo được khớp nối.
  • Tiêu tàu thường được đục lỗ theo hệ bát khổng 8 lỗ bấm 6-1-1 hoặc hệ 5-1
  • Tiêu tàu thường được quấn dây và khắc chữ, đuôi cây tiêu có bọc nhựa giả ngọc hoặc giả sừng có tác dụng trang trí, một số cứng hơn có tác dụng bảo vệ cây tiêu chống nứt vỡ.

Âm sắc của tiêu Trung Quốc:

  • Âm sắc chung của các loại tiêu thường trầm ấm, êm dịu, nhẹ nhàng và sâu lắng. Tiêu Tàu cũng vậy.
  • Cây tiêu Trung Quốc thường làm bằng trúc tím. Âm của cây trúc tím thường có thêm một âm bè kèm theo âm chính. Âm bè này bé thôi, thỉnh thoảng có những cây nó bị xì vì chính âm bè này như là một âm gió kèm theo vậy. Cách chế tạo của người Hoa cũng nhiều phần muốn biến màu âm của cây tiêu Tàu theo đặc trưng của âm nhạc Trung Hoa. Vì vậy mà màu âm cây tiêu Tàu bằng trúc tím nó có vẽ du dương và phiền muộn hơn cây tiêu Việt (tiêu làm bằng trúc Việt theo phong cách khoét của người Việt thường có màu âm ngọt ngào và êm dịu hơn).
  • Những cây tiêu trúc vàng thường có âm thanh thoát hơn, vang hơn, nhưng lại thiếu đi sự du dương
  • Tiêu trúc đốm có màu âm là sự tổng hợp của 2 loại trúc trên.

Điểm khác biệt của tiêu Trung Quốc:

  • Khớp nối: tiêu Trung Quốc hầu hết có khớp nối để làm gọn tiêu và hiệu chỉnh cạo độ còn tiêu Việt Nam thì ít có
  • Hình thức, trang trí: tiêu trúc quốc thường được trang trí đẹp, hoa mĩ.
  • Âm sắc:
    • Tiêu Trung Quốc thường có âm “xì” kèm theo (thường là âm của dòng trúc tím và một vài loại trúc Tàu khác, hoặc do cách khoét lỗ thổi đặc trưng). Nó cũng có thể xem như một âm bè kết hợp với âm trầm ấm của tiêu tạo nên âm điệu buồn sâu sắc, não nề, …thể hiện sắc thái của rừng núi trùng điệp, của nỗi đau, sự thù hận trong chiến tranh, ly tán, tang thương, …
  • Hệ bấm và thang âm: Có một chút đặc biệt về hệ bấm và thang âm của tiêu Tàu nói riêng và tiêu sáo Trung Quốc nói chung đó là nốt Si và Si giáng, nốt Si Tàu thường non nên khi thổi nốt Si trên tiêu sáo Tàu chúng ta phải thổi mạnh hơi và ngữa môi ra hơn.

Cách chơi Tiêu Tàu – Tiêu Trung Quốc:

  • Cách chơi tiêu Tàu cũng giống cách chơi tiêu Việt Nam, điểm khác biệt là một số kỹ thuật về ngón và hơi đặc trưng cho tiêu Tàu nói riêng và tiêu sáo Trung Quốc nói chung.
    Các bạn tìm hiểu thêm tại bài viết Các kỹ thuật thổi tiêu sáo Tàu – tiêu sáo Trung Quốc.
  • Hệ bấm và thang âm cây tiêu Tàu – tiêu Trung Quốc:
  • Cách cầm cây tiêu Tàu – Động tiêu Trung Quốc:
  • Xem thêm về cách chơi tiêu Tàu, các bước để cầm tiêu Trung Quốc, tiêu bát khổng và các hệ tiêu khác tại bài viết Hướng dẫn thổi tiêu các loại

Cách chọn tiêu Tàu – Tiêu Trung Quốc – Tiêu bát khổng:

  • Chọn tiêu Tàu dựa trên độ chuẩn: độ chuẩn trên tiêu Trung Quốc thường cao hơn trên tiêu Việt 1 chút do nhiệt độ bên đấy lạnh hơn, nên khi đưa sang Việt Nam nó bị cao lên. Tuy vậy, vẫn có những cây tiêu không bị cao lên nhiều và dù có cao lên vẫn hòa beat khá ổn. Cây tiêu Trung Quốc có khớp nối, vậy nên khi test độ chuẩn, các bạn thử kéo khớp nối ra để căn lại độ chuẩn theo nhiệt độ và luồng hơi trước nhé!
  • Chọn tiêu Tàu dựa trên âm sắc:
    • Các bạn thường thích màu tím đen, tùy nhiên, trúc tím có 3 loại, màu tím đen, màu tím loang và màu vàng loang. Cả 3 loại đều có những ưu nhược điểm riêng, trúc tím đen và tím loang thì không có sự khác nhau nhiều, còn loại vàng loang có có màu âm vang hơn và nhẹ hơn, tùy nhiên đối với loại này nếu không chắc tay, không đặc trúc thì âm lại hơi xì.
    • Hãy tập thổi tiêu thật tốt và dựa vào cảm nhận của bạn, kết hợp với việc so sánh các cây tiêu khác nhau để lựa chọn âm sắc phụ hợp với sở thích của mình nhé! Đừng so sánh với các clip trên mạng hay người thổi khác. Vì vốn dĩ việc chỉnh âm (mix âm) làm cho âm sắc hay lên rất nhiều và người thổi quyết định 60-70% âm sắc rồi.
    • Hãy chọn cây tiêu có trúc già và dày và cầm chắc tay (hơn nữa nó phải khô kỹ) vì những cây trúc như vậy sẽ có lợi về âm sắc khi chế tạo tiêu. Tuy nhiên, cách chế tạo có ảnh hưởng đến âm sắc không kém gì nguyên liệu làm nó.
  • Chọn tiêu Tàu dựa trên hình thức:
    • Màu sắc: Các bạn có thể chọn 3 loại màu như phía trên mình đề cập đến, tùy nhiên, theo mình mỗi màu đều có một lợi thế riêng, nên các bạn không nhất thiết phải quan trọng vấn đề này lắm, hãy ưu tiên cho âm thanh nhiều hơn.
    • Độ tròn và thẳng: hãy chọn cây tiêu tròn, tùy nhiên, méo ít và méo đúng kiểu thì có khi lại có lợi cho âm thanh hoặc không ảnh hưởng nhiều đến âm thanh.
  • Nếu những chỉ dẫn trên của mình chưa đủ để các bạn hiểu về cách chọn tiêu. Các bạn hãy đọc thêm bài viết này
    Cách chọn sáo, tiêu tốt

Các loại tiêu Trung Quốc:

  • Tiêu Trung Quốc có 2 hệ chính là 5-1 và bát khổng 6-1-1 và cũng có nhiều loại tiêu được làm từ nhiều loại nguyên liệu khác nhau nhưng phổ biến ở Việt Nam vẫn là tiêu trúc tím.
  • Ở Việt Nam có 2 loại tiêu Tàu chính đó là
    • Tiêu bát khổng trúc tím 2 khúc.
    • Tiêu bát khổng trúc tím 3 khúc.
  • Xem thêm Động Tiêu Tàu

Động tiêu Trung Quốc tại shop và giá.

Các loại tiêu trúc Trung Quốc
Các loại tiêu trúc Trung Quốc

Xem thêm sản phẩm về động tiêu tại Động tiêu trúc 

Video giới thiệu các loại động tiêu.

Xem video này tại đây

Xem thêm các bài viết:

Các loại động tiêu

Nên chọn loại động tiêu nào

Shop sáo trúc Lãng Tử: chuyên sáo ngang trúc nứa, sáo bầu, sáo mèo, tiêu bát khổng, tiêu trúc tím, các loại sáo Tàu được nhập khẩu trực tiếp từ Trung Quốc. Các bạn có nhu cầu có thể ghé thăm Shop sáo trúc uy tín chất lượng
ban sao truc
Shop bán sáo trúc giá rẻ - giao hàng toàn quốc
mua sao truc
Click để vào xem và mua sáo trúc, tiêu, ...
Lãng Tử Sáo

Lãng Tử Sáo

CHẾ TẠO TIÊU SÁO at SHOP LÃNG TỬ SÁO
Tôi đam mê tiêu sáo
Bộ môn âm nhạc truyền thống sáo trúc
Tôi đam mê chế tạo
Để tạo ra những cây tiêu, sáo tốt nhất
Hãy mua sáo ủng hộ tôi nhé!
Lãng Tử Sáo

Bình luận

Bình luận

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *