Động tiêu trúc_nhạc cụ dân tộc

Động tiêu trúc – nhạc cụ dân tộc là một loại nhạc cụ, loại sáo thường cho âm trầm, nhẹ nhàng và sâu lắng.

Giới thiệu về động tiêu, nguồn gốc, cấu tạo, âm sắc, cách chơi, cách chọn, các loại động tiêu.

Về động tiêu:

Động tiêu là gì?

  • Động tiêu còn gọi là Tiêu là một loại nhạc cụ thổi dọc thường có giọng trung và trầm của dân tộc Việt Nam. Nó cũng thông dụng ở Đông Á và được thế giới biết đến như Xiao cây tiêu của người Trung Quốc.
  • Giống như các loại sáo khác tiêu thường có dạng ống trụ tròn, nhưng lại để theo phương dọc và thổi dọc theo thân ống. Thế nhưng, người ta thường không gọi tiêu là sáo dọc. Sáo dọc được biết đến là loại có kết cấu lỗ bấm giống sáo ngang Việt nhưng lại có miệng thiết kế thổi dọc (chỉ cần ngậm vào thổi).
  • Tiêu thường dài và to hơn sáo (cũng có những cây sáo tone trầm và siêu trầm to và dài như tiêu nhưng ít được sử dụng), do đó âm thanh của nó trầm ấm và sâu sắc.
  • Vì các lỗ bấm trên tiêu thường xa nhau, nên nó không được thiết kế  thẳng hàng như trên sáo ngang Việt (phải làm chéo đi để dể bấm hơn). Cũng vì vậy mà tiêu đa dạng hơn sáo ngang về hệ bấm – thang âm.

Nguồn gốc, lịch sử của cây tiêu trúc.

  • Tiêu – động tiêu là một nhạc cụ truyền thống của Việt Nam, tuy nhiên người ta không biết rõ nguồn gốc cây tiêu từ đâu. Có người nói, cây tiêu được du nhập từ Trung Quốc từ xa xưa và nguồn gốc của cây tiêu Việt Nam là Trung Quốc.
  • Tuy vậy, cũng có nhiều bằng chứng cho rằng cây tiêu có nguồn gốc từ những lục địa khác. Và hiện nay, cây động tiêu được sử dụng ở rất nhiều nước trên thế giới mà chúng ta có thể biết đến như: Trung Quốc, Nhật Bản (nối tiếng với cây Shakuhachi) hay Ấn Độ.
  • Ở Việt Nam động tiêu chưa được sử dụng phổ biến do khó chơi hơn sáo ngang, nhưng được rất nhiều người yêu thích vì âm sắc của nó. Tiêu ở Việt Nam chủ yếu do những người Việt chế tạo, một số được nhập từ Trung Quốc thường gọi là tiêu Tàu.

Cấu tạo của động tiêu trúc

  • Động tiêu có cấu tạo tương tự sáo ngang gồm thân tiêu chứa hệ lỗ và nút chặn. Tuy nhiên, khác với cây sáo ngang, tiêu được thiết kế để thổi dọc, vì vậy mà lỗ thổi của tiêu sẽ được khoét khác đi một chút và được cắt ngang ( tức là lỗ thổi sẽ ở đầu cây tiêu, ở sáo thường thì người ta sẽ để đầu sáo dài ra cho cân đối). Và nút chặn trên tiêu được tối giản là một tấm phẳng và mỏng ở đầu tiêu. Nút chặn đó có thể là cái mắt trúc tự nhiên hoặc được gắn thêm vào (nếu cái mắt đó được thông đi khi thông lòng trúc). Một số bỏ luôn cái nút chặn và dùng chính mặt cằm để thay cho nó
  • Thân tiêu thường được làm bằng trúc, vì trúc có kích thước và độ dày hợp lý (nứa thường được làm sáo vì nứa mỏng hơn và nhỏ hơn).

Nguyên tắc phát âm của động tiêu:

  • Nguyên tắc phát âm trên tiêu cũng giống như sáo. Nhưng người ta thường thấy tiêu khó thổi kêu hơn sáo. Lý do là cây tiêu thổi dọc nên khó tạo sự dao động hơn (khi thổi không khí vào sáo ngang, không khí được xoay tròn hình xoắn ốc, nên nó dể phát ra âm thanh hơn). Thêm vào đó là cây tiêu khó bấm lỗ kín nên nó càng khó thổi ra tiếng hơn (nếu bịt lỗ không kín thì tiêu hay sáo đều bị xì hoặc không phát ra tiếng được)
  • Để cây tiêu hay cây sáo phát ra tiếng, hãy thổi một luồng hơi đủ mạnh và đủ cường độ (phải mím môi đủ bé và thổi đủ lực) vào lỗ thổi cây tiêu tạo với thành trong của nó một góc 30-45 độ.

Cách chơi động tiêu:

Mình sẽ chỉ giới thiệu sơ sơ về cách chơi động tiêu ở bài này. Các bạn muốn học thổi tiêu thì xem thêm bài viết Hướng dẫn thổi tiêu  nhé! Bài viết đó sẽ giới thiệu rõ hơn về cách thổi tiêu kêu, cách cầm, hệ bấm – thang âm và một số kỹ thuật sử dụng khi thổi tiêu.

  • Để thổi được tiêu kêu các bạn cần nhớ các nguyên tắc sau: bấm kín lỗ, mím môi nhỏ, đặt môi đúng và thổi đúng góc độ
  • Tiêu tiêu tốn nhiều hơi hơn sáo vì lòng tiêu to hơn và lỗ bấm cách xa lỗ thổi hơn, nên để chơi tiêu, các bạn cần luyện hơi nhiều hơn và biết cách giữ hơi. Những cây sáo ngang tone siêu trầm cũng tốn hơi như tiêu
  • Kỹ thuật trên tiêu cũng như sáo, nhưng những kỹ thuật về ngón khó áp dụng hơn, đặc thù của tiêu vẫn là những kỹ thuật về hơi. Khi các bạn có tiếng tiêu đẹp, biết cách rung hơi thì các bạn đã có thể thả hồn vào cây tiêu rồi đó.

Các tone – giọng của động tiêu:

  • Động tiêu thường có tone và giọng trầm hoặc siêu trầm, tấc nhiên cũng như sáo ngang, tiêu có thể làm nhiều tone khác nhau, nhưng người ta ít làm những cây tiêu tone trung và cao, vì nhiều lý do mà tiêu vẫn thích hợp với tone trầm hơn và các tone khác chúng ta nên chơi bằng sáo ngang.
  • Tone phổ biến nhất trên tiêu là tone Đô (với cây tiêu Tàu là tone F – Fa, nhưng nó cùng tone với cây tiêu Đô Việt, người Việt vẫn gọi đó là cây tiêu Đô). Ngoài ra tiêu còn được làm nhưng tone khác, theo mức độ phổ biến giảm dần thì đó là Rê trầm, Sib siêu trầm, Si siêu trầm, La siêu trầm, Mi trầm, Sol siêu trầm … và các tone khác từ G3 – F4.

Những điểm khác biệt giữa động tiêu và sáo ngang

  • Động tiêu thổi dọc, sáo ngang thổi ngang
  • Động tiêu thường có tone trầm hơn nên có âm sắc âm áp và sâu lắng hơn.
  • Động tiêu thổi tốn hơi hơn. Kỹ thuật trên tiêu thiên về hơi, kỹ thuật trên sáo thiên về ngón
  • Động tiêu được nhiều người cho là khó thổi hơn sáo ngang. Tuy vậy, các bạn chỉ mất thêm 1 vài ngày để làm quen thôi. Chịu khó vài ngày để có thể tiếp cận động tiêu nhé! Nó có thể sẽ là người bạn cả đời đấy!

Các loại động tiêu:

  • Dựa vào hệ bấm – thang âm, số lượng lỗ bấm, nguyên liệu, cấu tạo đặc biệt, tone – giọng và nguồn gốc, động tiêu có rất nhiều loại khác nhau như tiêu hệ bát khổng, tiêu hệ Việt Nam, tiêu Tàu, tiêu Việt, tiêu trúc tím, tiêu hệ 5-1, 4-2, …Để nói đầy đủ về các loại tiêu mình không nói hết ở bài này được nên để tìm hiểu kỹ hơn, các bạn hãy đọc bài viết Các loại tiêu nó sẽ như là cuốn cẩm nang về động tiêu cho bạn vậy.

Xem thêm:

Động tiêu Trung Quốc

Động tiêu Việt Nam

Cách chọn tiêu tốt – như thế nào là một cây tiêu tốt.

  • Một cây động tiêu tốt là một cây động tiêu bắt hơi. Điều này sẽ giúp người mới chơi dể thổi hơn, còn người đã chơi được tiêu một thời gian thì âm của cây tiêu đó sẽ đầm hơn và đở bị xịt (không kêu hoặc xì) trong quá trình chạy ngón và rung hơi.
  • Một cây tiêu tốt là một cây tiêu chuẩn âm. Vấn đề chuẩn âm trên tiêu sáo là một vấn đề khá rắc rối. Có cây sáo cây tiêu được người này cho là chuẩn, nhưng người kia lại thấy sai âm và ngược lại. Lý do là độ chuẩn còn phụ thuộc vào cường độ hơi và góc hơi khi thổi vào miệng lỗ. Ngoài ra thì nhiệt độ môi trường cũng ảnh hưởng, đăc biệt là vào mùa đông nếu không xông hơi kỹ và làm cây tiêu nóng lên, sự chệch lệch có thể lên tới gần 1/2 cung.
    Để hiểu rõ hơn vấn đề này, các bạn xem thêm bài viết ở link đính kèm phía nhé!
  • Một cây tiêu tốt là một cây tiêu có âm sắc hay. Âm của cây tiêu sẽ được chú trọng hơn ở các nốt trầm, về độ ấm, sự mượt mà và sâu lắng.
  • Ngoài ra, các bạn cũng có thể căn cứ vào việc cây tiêu có dể cầm không (nhưng phải thử tập làm quen đã), và hình thức cây tiêu (gốc trúc và các lỗ trên nó)
  • Một số người chơi tiêu lại quan trọng quảng 3, thậm chí là quảng 4, họ cần cây tiêu có âm vực rộng và chuẩn âm, thậm chí chuẩn đến đủ các nốt thăng giáng để cây tiêu có thể giống như một nhạc cụ quốc tế (như sáo Flute Tây). Tuy nhiên, hầu như mọi người thích cây tiêu âm trầm ấm hơn.
  • Để làm được cây động tiêu theo những tiêu chí trên, người chế tạo phải biết cách khoét lỗ thổi và lỗ bấm phù hợp, họ phải đủ khả năng để thổi và test tiêu và họ phải biết chọn cây trúc tốt. Có thể hiểu nôm na là âm sắc cây tiêu sáo = 60% người thổi + 20% người làm + 20% nguyên liệu. Chế tạo tiêu khó hơn sáo, nên không phải ai cũng làm được những cây tiêu tốt.

Động tiêu trúc tại shop và giá.

Xem thêm sản phẩm về động tiêu tại Động tiêu trúc 

Video giới thiệu các loại động tiêu.

Xem video này tại đây

Xem thêm các bài viết:

Các loại động tiêu

Nên chọn loại động tiêu nào

Shop sáo trúc Lãng Tử: chuyên sáo ngang trúc nứa, sáo bầu, sáo mèo, tiêu bát khổng, tiêu trúc tím, các loại sáo Tàu được nhập khẩu trực tiếp từ Trung Quốc. Các bạn có nhu cầu có thể ghé thăm Shop sáo trúc uy tín chất lượng
ban sao truc
Shop bán sáo trúc giá rẻ - giao hàng toàn quốc
mua sao truc
Click để vào xem và mua sáo trúc, tiêu, ...
Lãng Tử Sáo

Lãng Tử Sáo

CHẾ TẠO TIÊU SÁO at SHOP LÃNG TỬ SÁO
Tôi đam mê tiêu sáo
Bộ môn âm nhạc truyền thống sáo trúc
Tôi đam mê chế tạo
Để tạo ra những cây tiêu, sáo tốt nhất
Hãy mua sáo ủng hộ tôi nhé!
Lãng Tử Sáo

Bình luận

Bình luận