Cẩm nang các loại sáo trúc – Kiến thức đầy đủ về các loại tiêu sáo

Sáo trúc hay tiêu sáo có thể hiểu nôm na là các loại sáo. Sáo và tiêu có rất nhiều loại, vì vậy mà để hiểu hay chọn một loại tiêu sáo, một tone sáo phù hợp cho bản thân cũng không phải dể dàng. Bài viết này của mình sẽ tổng quan cho các bạn về các loại tiêu, các loại sáo.

 

Mục lục - kích vào mục lục để đến phần cần xem

Khái niệm chung về tiêu sáo

Tiêu sáo là một loại nhạc cụ thuộc bộ môn âm nhạc truyền thống của Việt Nam và một số nước khác đặc biệt là Trung Quốc. Hiện nay, người Việt mình cũng chơi khá nhiều 1 vài loại tiêu sáo đặc trưng của nền âm nhạc Trung Hoa như sáo Tàu Dizi, sáo Bầu, sáo Mèo Tàu, Ocarina.

Các yếu tố cần được biết đến khi tìm hiểu về một loại tiêu sáo

  • Cấu tạo của loại tiêu sáo đó: hiểu vấn đề này giúp bạn hiểu thêm về nguyên lý phát ra âm thanh => cách sử dụng và xử lý khi có sự cố, hỏng hóc, hoặc đối với một số bạn thích chế tạo loại tiêu sáo đó.
  • Đặc trưng về âm thanh của loại tiêu sáo đó: hiểu điều này giúp các bạn lựa chọn âm sắc mà mình yêu thích hoặc xem có phù hợp với dòng nhạc mà bạn hướng tới không.
  • Hệ bấm – thang âm: tìm hiểu cách cầm, cách thổi các nốt, các nốt để biết cơ bản về cách chơi loại tiêu sáo đó, âm vực mà nó đạt được.
  • Nguồn gốc của loại tiêu sáo đó: Mỗi loại tiêu sáo đều có một lịch sử hình thành và đi theo một nền văn hóa âm nhạc riêng. Hiểu được nguồn gốc của nó giúp chúng ta định hình tốt hơn về nét đặc sắc của nó và giúp ta xác định thêm về dòng nhạc phù hợp với loại tiêu sáo đó.
  • Các tone chính của loại tiêu sáo đó: Tone hay giọng của tiêu sáo cũng như giọng của các nhạc cụ khác. Cùng một giai điệu nhưng khi chúng ta được hát, chơi nhạc với 2 giọng khác nhau (giọng cao, giọng trung, giọng thấp) thì vẫn có những cảm nhận khác nhau. Vì vậy mà tone cũng là một yếu tố cần quan tâm khi tìm hiểu hay lựa chọn 1 loại tiêu sáo nào đó.
    => Tất cả những yếu tố trên đều là những yếu tố giúp chúng ta tìm hiểu về các loại sáo, các loại tiêu khác nhau. Đó là cách để chúng ta khám phá, học chơi tiêu sáo, hay chế tạo ra nó.

Chúng ta có thể phân loại tiêu sáo theo nhiều phương diện khác nhau dựa trên nhiều đặc điểm của nó cũng chính là những yếu tố mà mình vừa trình bày.

Theo nguồn gốc, chúng ta có thể phân loại tiêu sáo thành:

  1. Tiêu sáo Tàu – các loại sáo Trung Quốc
    Tiêu sáo Tàu là loại tiêu sáo có nguồn gốc từ Trung Quốc, nó đặc trưng cho nên âm nhạc Trung Hoa.
    Tiêu sáo Tàu bao gồm: Sáo ngang Tàu-Dizi, sáo Mèo Tàu thổi ngang, sáo Mèo Tàu thổi dọc, sáo Bầu, động tiêu Tàu, huyên, ocarina.
  2. Các loại tiêu sáo của Việt Nam
    Tiêu sáo Việt Nam là loại tiêu sáo của người Việt, do người Việt tự chế tạo và mang nhiều âm hưởng của âm nhạc dân tộc.
    Tiêu sáo Việt bao gồm: sáo ngang Việt, sáo Mèo Việt hệ nam nữ, sáo Bầu Việt, động tiêu Việt Nam, huyên, sáo dọc.
  3. Các loại tiêu và các loại sáo từ các nền âm nhạc khác trên thế giới
    Ở hầu hết các nước khác trên thế giới, một nhạc cụ thuộc dòng tiêu sáo được xem là phổ biến nhất là cây sáo được chế tạo bằng kim loại với cấu tạo phức tạp được gọi là “flute”.
    Ngoài ra, ở một số nước thì “bamboo flute” (dịch ra là sáo trúc, nó đại diện cho các loại tiêu sáo bằng tre trúc nói chung). Ở mỗi quốc gia, với mỗi nền âm nhạc riêng, thì hệ bấm và thang âm trên cây tiêu sáo đó lại khác nhau.
    Một nhạc cụ được nhiều người biết đến là Shakuhachi – động tiêu của người Nhật. Shakuhachi được biết đến bởi âm sắc rất “rền” của nó.

Phân loại tiêu sáo dựa trên các đặc điểm về cấu tạo, âm sắc, hệ bấm – thang âm.

Cấu tạo chung và cơ bản của tiêu sáo:

Tiêu sáo được cấu tạo gồm 3 bộ phận chính:

  1. Lỗ thổi (trong động tiêu và sáo ngang, huyên) – miệng thổi (trong sáo mèo, sáo bầu, sáo dọc, recorder và ocarina)
  2. Hộp cộng hưởng: hộp cộng hưởng thường được cấu tạo là 1 ống trụ rỗng có các lỗ thoát hơi, các lỗ được đục và sắp xếp ở vị trí khác nhau để tạo ra các cao độ nốt nhạc khác nhau.
  3. Phụ kiện, trang trí: Đó là khớp nối (ở tiêu sáo Tàu), 2 đầu bọc, dây quấn, …

Dựa vào đặc điểm của lỗ thổi, miệng thổi, hộp cổng hưởng, âm sắc đặc trưng mà người ta có thể phân loại tiêu sáo thành các loại sau:

  • Động tiêu (thổi dọc nhưng đặt miệng như sáo ngang): động tiêu có âm khá giống với sáo ngang loại siêu trầm, chủ yếu được làm tone trầm hơn sáo ngang 1 quảng 8 với ống tiêu to nên động tiêu có màu âm ấm áp, sâu lắng.
    + Shakuhachi: đây được xem là cây tiêu của người Nhật vì nó khá giống cây động tiêu, nhưng lỗ thổi được thiết kế đặc biệt hơn, cùng với cây tre Nhật cực dày và cứng, nó có một âm sắc rất đặc biệt, rất rền rí, não nề. Hệ bấm và thang âm trên cây shakuhachi cũng có sự khác biệt rõ rệt.
  • Recorder-sáo dọc: thổi dọc nhưng chỉ cần ngậm vào là thổi kêu. Loại sáo này thường được làm tone cao và có âm sắc không được mềm mại và ngọt ngào như sáo ngang
  • Sáo Bầu – Sáo Mèo: sáo bầu và sáo mèo đều có âm thanh đặc biệt khác với sáo ngang, nó là âm kết hợp của tiếng rung của lam đồng (lưỡi gà) và hộp cộng hưởng hơi (thanh bấm lỗ)
  • Sáo ngang là các loại sáo thổi ngang.
    + Sáo ngang Việt Nam: được làm từ trúc, nứa, gỗ, nhựa, kim loại, … nhưng loại sáo phổ biến và đặc trưng là sáo trúc – sáo nứa
    + Sáo ngang có màng rung : là các loại sáo có thêm 1 lỗ để dán màng rung ở giữa lỗ thổi và lỗ nốt si. Mạng rung tạo ra âm rung, đây là điểm đặc biệt của loại sáo này. Sáo có màng rung chủ yếu là sáo ngang Trung Quốc, thường được gọi là dizi. Nhưng hiện nay, sáo ngang Việt mình cũng được nhiều người khoét thêm 1 lỗ phụ như vậy và gọi là dizi Việt, nhưng âm của dizi Việt vẫn không đúng chất của âm nhạc Trung Hoa được.
    + Flute: là các loại sáo ngang có xuất xứ từ phương Tây và hiện nay nó là nhạc cụ được phổ biến toàn thế giới.
  • Huyên và ocarina : 2 loại này là tên gọi của 1 loại nhạc cụ mà ống cộng hưởng của nó là ống không thông, nó là 1 ống kín và được đục thêm các lỗ để điều chỉnh cao độ. Huyên có miệng thổi giống tiêu, còn ocarina có miệng thổi kiểu như recorder.
    Ngoài ra mỗi loại tiêu sáo đều có thể chế tạo thành nhiều tone, nhiều giọng khác nhau, cùng với nhiều đặc điểm của phụ kiện , cách trang trí và nhiều yếu tố khác. Vậy nên tiêu sáo được chia làm nhiều loại. Một người muốn học chơi tiêu sáo thường bắt đầu từ cây sáo ngang.Như vậy, đối với nhưng bạn đang băn khoăn chưa biết chọn loại sáo nào để bắt đầu chơi, hoặc sẽ chơi thêm loại tiêu sáo nào, thì những trình bày sau sẽ giúp các bạn dể dàng hơn.
  • Sáo quạt: là loại sáo được chế tạo bằng cách ghép các ống sáo khác nhau lại thành hình cái quạt. Mỗi ống sáo có kích thước to nhỏ khác nhau và có một miệng thổi riêng chính là mặt cắt ngang của ống, phía dưới ống sáo được bịt kín. Kích thước của các ống sáo được tính toán sao cho mỗi ống sáo khi thổi sẽ phát ra một nốt nhạc riêng. Khi thổi sáo quạt, người ta phải lướt môi trên các miệng sáo khác nhau và thổi để tạo ra giai điệu của bản nhạc

Với mỗi loại tiêu sáo mình liệt kê ở phía trên, chúng ta còn có thể dựa vào hệ bấm – thang âm, tone – giọng, nguồn gốc, phụ kiện, cách trang trí mà chia tiêu sáo ra làm nhiều loại nhỏ.
Mình sẽ phân loại cho các bạn các loại tiêu, các loại sáo theo cách mà mình cho là hợp lý nhất như sau

Các loại tiêu – các loại sáo

Sáo ngang và các loại sáo ngang:

  • Có thể hiểu nôm na là loại sáo thổi ngang ( nói như vậy thì sáo mèo Ngang cũng là sáo ngang, nhưng chúng ta loại nó ra nhé)

Cấu tạo chung của sáo ngang:

  • Sáo ngang có cấu tạo gồm một ống trụ rỗng có 1 lỗ thổi và các lỗ định âm, những lỗ định âm được bấm – mở khi sử dụng thì gọi là lỗ bấm

Sáo ngang Việt Nam:

Có thể phân các loại sáo ngang theo tone sáo hoặc theo nguyên liệu làm sáo hoặc theo số lỗ bấm.

  • Cách cầm sáo ngang Việt Nam:
    Cây sáo ngang được cầm chắc chắn trên tay khá đơn giản, tuy nhiên cũng khá khó khăn với một số bạn mới tập. Lý do cũng có thể là ở bàn tay và các ngón tay của các bạn ấy không phù hợp, nhưng thường là do các bạn chưa tập cầm đúng cách.

    Cách cầm sáo
    Cách cầm sáo ngang sáo trúc, sáo nứa 6 lỗ
  • Hệ bấm và thang âm trên sáo ngang Việt Nam

    Hệ bấm và thang âm sáo ngang 6 lỗ (sáo trúc Việt Nam)
    Hệ bấm và thang âm sáo trúc – sáo ngang 6 lỗ.
  • Nguyên liệu làm sáo ngang Việt Nam và đặc điểm của từng loại:
    Sáo ngang Việt Nam (sáo trúc) có thể làm bằng trúc, nứa, gỗ, kim loại, nhựa. Trong đó trúc nứa là vật liệu phổ thông nhất. “Sáo trúc” hiện nay chủ yếu lại được làm bằng nguyên liệu chính là nứa (có rất nhiều lý do để người ta lựa chọn nứa thay cho trúc) nhưng vẫn được gọi nôm na là sáo trúc hay tên tiếng anh là bamboo flute bởi nứa cũng là một loại tre trúc mà. Vậy, theo nguyên liệu thì sẽ các loại sáo trúc, sáo nứa, gỗ, ..
  • Các tone thường dùng của sáo ngang Việt Nam:
    Các tone thường được sử dụng ở sáo ngang Việt Nam là tone Đô, tone La trầm, tone Sol trầm, tone Sib, tone Si, tone Fa trầm và tone Rê, một số tone khác được sử dụng nhiều ở giới chuyên nghiệp như tone Mi cao, Fa cao, Sol cao và các tone thăng giáng.
  • Âm sắc của sáo ngang Việt Nam:
    Cây sáo ngang Việt Nam có âm sắc nhẹ nhàng và êm dịu.

Sáo ngang Trung Quốc – các loại sáo Tàu Dizi:

  • Cấu tạo của sáo Tàu Dizi:

    Cấu tạo của sáo Tàu Dizi -sáo ngang Trung Quốc
    Cấu tạo của sáo ngang Trung Quốc – các loại sáo Tàu Dizi
  • Cách cầm sáo Tàu Dizi:
    Các bạn có thể cầm Dizi giống như sáo ngang Việt mình hoặc cầm theo kiểu Tàu, cách mà các NS Trung Hoa thường cầm.
  • Hệ bấm và thang âm trên sáo Tàu Dizi:
    Hệ bấm và thang âm trên sáo Tàu Dizi giống với cả cây sáo ngang Việt hệ 6 lỗ bấm. Điểm khác là thế bấm ở quảng 3 và thế bấm nốt Si giáng quảng 1
  • Nguyên liệu làm sáo ngang Việt Nam và đặc điểm của từng loại
    Dizi được làm từ các loại tre trúc tàu, có 3 loại trúc Tàu chính đó là:
    Trúc vàng (nigatake) hay còn gọi là trúc quế, trúc đắng là loại trúc phổ biến nhất là chất liệu phù hợp nhất cho dòng sáo Dizi, đặc biệt là các tone dizi C, D, E, F, G (sáo tone-giọng cao, hay còn gọi là bangdi) do chất trúc dày, thớ trúc to, rõ ràng, có độ đàn hồi cao.
    Trúc Tím hay còn gọi là trúc đen: loại trúc có võ màu tím đen tự nhiên, có thể có các đốm vàng trắng hoặc ngã màu sang vàng. Loại trúc này có âm mềm mại hơn
  • Các tone thường dùng của sáo Tàu Dizi:
    Các tone thườn dùng của sáo Tàu Dizi là: C, D, E, F, G (tương đương với Sol, La, Xi, Đô, Rê theo cách gọi tone Việt Nam). Đặc biệt tone D (La trầm) được sử dụng phổ biến nhất.
  • Âm sắc của sáo Tàu Dizi:
    Âm sắc của sáo Tàu Dizi có sự khác biệt lớn so với sáo trúc Việt Nam, âm sắc của Dizi có âm rung của màng rung tạo nên sự da diết và sâu lắng.

Xem tại đây

Sáo ngang Phương Tây – Flute:

Cây sáo Flute Phương Tây có cấu tạo phức tạp hơn để có âm sắc rất phong phú và có thể chơi được quảng âm rộng hơn. Một cây Flute có thể chơi. Cũng có nhiều các loại sáo flute, các tone sáo flute khác nhau.

  • Cấu tạo của Flute Tây:
    cau tao sao flute 1
  • Cách cầm sáo Flute Tây:
    cach cam sao flute
  • Hệ bấm và thang âm trên sáo Flute
    the bam va thang am cua flute
  • Nguyên liệu làm sáo Flute:
    Nguyên liệu làm sáo Flute thường là Bạc.
  • Các tone thường dùng của sáo Flute:
  • Âm sắc của sáo Flute:
    Cây sáo Flute có màu âm rất phong phú, rất ấm áp và du dương

Video giới thiệu các loại sáo trúc nứa – sáo ngang Việt Nam.

Xem video tại đây

Các loại sáo ngang Việt Nam và giá.

Các loại sáo trúc sáo nứa

Còn nhiều loại sáo ngang, sáo trúc, sáo nứa nữa sẽ được cập nhật tại Sáo ngang Việt

Video giới thiệu các loại sáo Dizi – sáo Tàu.

Xem tại đây

Các loại sáo Tàu Và giá.

Các loại sáo dizi - sáo Tàu - sáo Trung Quốc
Các loại sáo dizi – sáo Tàu – sáo Trung Quốc.

Và nhiều sản phẩm hơn tại Sáo Dizi

Sáo Mèo – sáo Bầu :

Xem thêm video về sáo bầu – sáo mèo:

Cấu tạo của các loại sáo mèo :

  • Miệng thổi : miệng thổi sáo mèo, sáo bầu được cấu tạo bởi 1 cái lưỡi gà tạo âm cơ bản và nắp miệng thổi để bảo vệ lưỡi gà và đặt môi vào thổi.
    + Lưỡi gà được làm bằng đồng có độ đàn hồi cao (có thể được mạ kẽm.
    + Nắp miệng thổi có thể được làm bằng nhựa hoặc ống kim loại ( ở sáo mèo đơn tàu và sáo mèo kép Tàu) và cũng có thể được làm bằng tre trúc (ở sáo mèo Việt)

Hình ảnh nắp miệng thổi và lưỡi gà :

sao meo kep viet

  • Thân sáo (hộp cộng hưởng) : thân sáo mèo được làm từ trúc, nứa, gỗ, nhựa, kim loại, …(cũng như sáo ngang và tiêu) và được đục các lỗ để định cao độ.

Cấu tạo của sáo mèo dọc:

  • Sáo mèo dọc có cấu tạo cơ bản giống sáo mèo Ngang nhưng ở miệng của lam đồng được thiết thế thêm một ống miệng thổi dọc theo chiều thân sáo.
  • Hình ảnh về cấu tạo của sáo mèo dọc:

Cấu tạo chung của các loại sáo bầu :

  • Về cơ bản thì sáo bầu có cấu tạo như sáo mèo nhưng nắp miệng thổi của sáo bầu được cấu tạo phức tạp hơn, bao gồm 1 ống bầu và có thêm 2 thanh bè. Và sáo bầu thì thổi dọc.
  • Hình ảnh cấu tạo sáo bầu :
cau-tao-sao-bau
Hình ảnh cấu tạo sáo bầu (kenhtieusao.com)
  • Ống bầu : ống bầu được làm bằng quả bầu thật hoặc quả bầu bằng nhựa hay kim loại
  • 2 thanh bè : có 2 thanh bè cũng được gắn lam nhưng bé hơn, có nhiệm vụ tạo âm bè khi chúng ta mở nút bè ra, nếu bịt kín thì xem như nó không có tác dụng.
  • Khớp nối : sáo bầu nên có khớp nối để xử lý lam đồng khi có trục trặc, khi sử dụng sáo bầu, sáo mèo thì việc lam đồng có vấn đề, hỏng hóc tạo ra tiếng khàn quá hoặc không lên được nốt cao hoặc có tiếng lạch cạnh, hoặc bị câm, … là vấn đề không thể tránh khỏi. Với sáo mèo thì chúng ta có thể chỉnh làm đồng qua khe hở của nắp miệng thổi còn với sáo bầu thì không thể, vậy nên khớp nối là đều cần thiết. Ở sáo mèo Tàu đơn và kép có nắp miệng là ống kim loại nó cũng có khớp để tháo thân sáo ra khỏi nắp miệng thổi, hoặc ở sáo mèo đơn Tàu có nắp miệng bằng nhựa, chúng ta cũng có thể tháo nắp ra rồi lắp lại dể dàng. Việc tháo lắp này sẽ giúp việc chỉnh sửa làm đồng trong quá trình chơi sáo bầu sáo mèo dể dàng hơn.

Sáo Mèo –sáo bầu Việt:

  • Sáo mèo Việt có 2 hệ chính là hệ H’mong cũ có 7 lỗ bấm như sáo mèo Tàu và sáo Bầu và hệ sáo Mèo cải tiến có 8 lỗ bấm
  • Sáo mèo Việt còn được chia làm 2 loại có cao độ lệnh nhau 1 quảng 8 là sáo mèo Nam và sáo mèo Nữ. Sáo mèo Nữ có cao độ cao hơn sáo mèo Nam 1 quảng 8 và bị cắt giảm đi 1 số nốt trong thang âm.
  • Sáo mèo Việt cũng được chia theo các tone như Đô, Rê, Mi, …
  • Thế bấm và thang âm của sáo mèo Việt hệ h’mong 7 lỗ bấm
    Hệ bấm và thang âm sáo mèo tàu - sáo bầu
    Hệ bấm và thang âm sáo mèo Tàu – sáo Bầu, sáo mèo Việt hệ cũ. Các nốt trên sáo mèo Việt hệ 7 lỗ bấm
Sáo mèo Việt hệ cải tiến – 8 lỗ bấm – giọng Nam (sáo mèo Nam)
  • Cách cầm sáo mèo Việt hệ cải tiến:
    Cách cầm sáo mèo Nam
    Cách cầm sáo mèo Việt giọng Nam hệ cải tiến 8 lỗ bấm
  • Hệ bấm -thang âm :
    Hệ bấm thang âm sáo mèo Việt
    Hệ bấm thang âm sáo mèo Việt hệ cải tiến 8 lỗ bấm
  • Các nốt của thế bấm phụ: La, Lab
  • Âm sắc của sáo mèo Việt hệ 8 lỗ bấm

  • Những nhạc phẩm được chơi trên sáo mèo Việt:
  • xuân về bản mèo (Tiến Vượng), hẹn hò (Đinh Thìn), gọi trăng về bản (Nguyễn Chín), xuống chợ (Kim Vĩnh), lời ru bên suối (Xuân Oanh _Đức Liên), đêm trăng bản mèo (Kim Vĩnh), trăng treo đỉnh núi (Tiến Vượng) , …
  • Xem thêm:
    Cách chọn sáo mèo Việt
Sáo mèo Việt cải tiến – 6 lỗ bấm – giọng Nữ (sáo mèo Nữ)
  • Giọng nữ ở sáo Mèo Việt là giọng có cao độ trên giọng nam 1 quảng 8, nó có thể xem là cùng tone nhưng lệch nhau 1 quảng 8 (gấp đôi tần số âm thanh ở tất cả các nốt). Do vậy mà sáo mèo nữ bé hơn và ngắn hơn sáo mèo Nam, các lỗ bấm cũng gần nhau hơn.
  • Ở sáo mèo nữ hệ này bị khuyết đi 2 nốt so với sáo mèo Nam đó là Rê và La (đối với sáo mèo Việt tone Đô) do lỗ bấm gần nhau quá nên khoét đủ sẽ không bấm hết được.

    he-bam-sao-meo-nu
Sáo mèo Việt hệ H’Mông cũ – hệ 7 lỗ bấm – hệ giống hệ mèo Tàu:
  • Về hình thức, cấu tạo, âm sắc, hình ảnh thì sáo mèo Việt hệ 7 lỗ bấm giống sáo mèo Việt hệ 8 lỗ bấm
  • Về hệ bấm, thang âm, tone, giọng thì nó lại giống sáo mèo Tàu
  • Sáo mèo việt hệ 7 lỗ bấm cũng có giọng nữ, sáo mèo Nữ hệ này có đủ 7 lỗ bấm như sáo Mèo Nam và cũng có tone cao hơn sáo mèo Nam 1 quảng 8.
Sáo Bầu chầu văn:
  •  Ở Việt Nam rất ít người làm được sáo Bầu nên chủ yếu, sáo bầu được nhập từ Trung Quốc và được chế thành nhiều tone, cả những tone thăng giáng và chủ yếu được sử dụng trong hát văn.
  • Hình ảnh sáo bầu chầu văn:
    sao bau chau van nhieu tone
  • Các tone, giọng trên sáo bầu chầu văn: Sol, sol#, La, La#,Si, … hoặc các tone thăng giáng khác.
  • Các loại sáo bầu chầu văn: sáo bầu chầu văn 1 tone, sáo bầu chầu văn 2 tone, 3 tone, 4 tone …

Xem thêm: shop bán sáo bầu chầu văn

Sáo mèo – sáo Bầu Tàu :

Sáo mèo ngang Trung Quốc:
  • Sáo mèo Tàu : Sáo mèo Tàu có 7 lỗ bấm
  • Cách cầm sáo mèo Tàu:
    cach-cam-sao-meo-tau
    Cách cầm sáo mèo Tàu – sáo mèo Trung Quốc
  • Hệ bấm -thang âm :
    he-bam-thang-am-sao-meo-tau
    Hệ bấm và thang âm (các nốt và các bấm) trên sáo mèo tàu, sáo mèo Trung Quốc, sáo mèo Việt hệ 7 lỗ
  • Âm sắc của sáo mèo ngang Tàu:

Sáo mèo Dọc Trung Quốc:
  • Sáo mèo dọc Tàu giống sáo mèo ngang Tàu, chỉ khác là thổi dọc.
  • Việc có miệng thổi dọc là ống miệng thổi làm cho sáo mèo dọc có nhược điểm khi sử dụng các kỹ thuật về lưỡi và về hơi giống sáo bầu
Sáo bầu Trung Quốc:
  • Sáo bầu Tàu : Giống sáo Mèo Tàu
  • Hệ bấm và thang âm: giống sáo mèo Tàu nhưng ở tone cao hơn.
  • Âm bè trên sáo bầu : Sáo bầu có 2 thanh bè, cây sáo bầu loại tốt sẽ có đủ 2 âm bè được tạo bởi 2 thanh bè này
  • Ngoài ra sáo bầu tàu có lam đồng tốt còn có thể được chế lên Fa2. Như vậy, nó sẽ có các nốt, là, đô, rê, mi, fa, sol, la, sib, si, do2, re2,mi2, fa2. Việc chế lên này làm cho quảng âm của sáo bầu rộng hơn, có thể chơi thêm nhiều bài
  • Các tone, giọng chính trên sáo bầu Trung Quốc: Chủ yếu ở Việt Nam là 3 tone Fa (chữ Bb) Sol (chữ C) và La (chữ D). Ở bên Trung Quốc thì có nhiều tone hơn.
  • Hình ảnh sáo bầu Tàu:
Các loại sáo bầu
Các loại sáo bầu
  • Âm sắc của sáo bầu Tàu:

Video giới thiệu các loại sáo bầu sáo Mèo.

Xem video tại link này

Các loại sáo bầu sáo Mèo và bảng giá.

Các loại sáo bầu sáo mèo
Các loại sáo bầu sáo mèo.

Xem thêm tại Sáo bầu – sáo Mèo

Động tiêu trúc:

Nếu theo hệ bấm và thang âm, chúng ta có thể chia động tiêu thành nhiều loại:

Hệ bấm tiêu có nguồn gốc từ Trung Quốc.

  • Động tiêu hệ 6-1-1 (tiêu bát khổng).
  • Động tiêu hệ 5-1 (hệ gốc của hệ 6-1-1).
  • Động tiêu hệ 6-1-1-1 (hệ bát khổng 6-1-1 cải tiến).

Hệ bấm tiêu trúc có nguồn gốc từ Việt Nam.

  • Động tiêu hệ 10 lỗ Việt Nam (hệ cải tiến từ hệ 4-2)
    đủ các nốt thăng giáng như sáo 10 lỗ.
  • Động tiêu hệ 4-2 (hệ gốc của hệ 10 lỗ).
  • Động tiêu hệ 11, 12 lỗ (hệ cải tiến của tiêu 10 lỗ).
  • Động tiêu hệ 8 lỗ Việt 4-2-2.
  • Động tiệu hệ 10 lỗ Thầy Sơn : Xem clip của Thầy Sơn.
  • Khi chúng ta bịt một số lỗ thăng giáng đi hoặc thêm 1 vài lỗ kép.
    Chúng ta sẽ có những hệ tiêu đặc biệt khác

Nếu theo tính chất, nơi chế tạo, chúng ta có thể chia động tiêu làm 2 loại:

Động tiêu Việt – được làm ở Việt Nam:

  • Là cây động tiêu được làm từ những nghệ nhân, thợ làm tiêu sáo, … ở Việt Nam
  • Là loại động tiêu thường được chế tạo theo thang âm chuẩn của người Việt (nốt Si chuẩn không non).
  • Là loại động tiêu được làm chủ yếu từ các nguyên liệu trúc nứa Việt: Trúc Bắc – trúc Gia Bình, trúc Đà Lạt, nứa nam – bắc (các loại nứa có lòng to và độ dày phù hợp), một số được làm bằng gỗ hoặc nhựa, kim loại, … cũng có thể là trúc tím (trúc tím thường được nhập từ Trung Quốc hoặc một số được lấy từ một số vùng ở Việt Nam như Sapa)
  • Động tiêu Việt thường để mộc hoặc trang trí thô sơ, mộc mạc, một số được khắc chữ và hoa văn hoặc sơn.
  • Đồng tiêu Việt thường chỉ có một khúc, không có khớp nối, ở Việt Nam có rất ít người chế tạo được khớp nối cho sáo và tiêu, đặc biệt là đối với trúc nứa và càng ít người chế tạo được khớp nối chất lượng (nếu chế khớp nối không tốt sẽ làm âm thanh bị ảnh hưởng)
  • Động tiêu Việt đa dạng về hệ tiêu, đầy đủ các loại: tiêu bát khổng 6-1-1, hệ bát khổng cải tiến 8 lỗ, hệ 5-1, hệ 4-1-1, tiêu 10 lỗ hệ Việt Nam, tiêu hệ 4-2, hệ 8 lỗ Việt 4-2-2, tiêu 11, 12 lỗ cải tiến.
  • Xem thêm: Động tiêu Việt Nam

Động tiêu Trung Quốc – Động tiêu Tàu:

  • Là những cây động tiêu được nhập về từ Trung Quốc.
  • Là loại động tiêu được chế tạo theo hệ bấm và thang âm riêng của Trung Hoa, thường có nốt Si non (một số tiêu sáo Tàu vẫn chuẩn nốt Si)
  • Được làm từ nhiều loại trúc Trung Quốc, nhưng chủ yếu là trúc Tím (trúc đen)
  • Thường được trang trí rất đẹp mắt: phun sơn và quấn dây
  • Thường có khớp nối để làm ngắn cây tiêu khi vận chuyển và để hiệu chỉnh cao độ âm thanh
  • Hệ tiêu chính là hệ tiêu bát khổng 6-1-1, một số được làm theo hệ 5-1
    Xem thêm: Động tiêu Trung Quốc – Động tiêu Tàu – Tiêu bát khổng

CÁC HỆ TIÊU THƯỜNG ĐƯỢC SỬ DỤNG:

  • Hệ tiêu bát khổng 6-1-1: Hệ này được sử dụng phổ biến do dể chơi (đặc biệt là dể láy rền – nốt Fa linh động). Một số người bỏ đi 2 nốt thăng giáng ít sử dụng thành hệ 4-1-1.
  • Hệ tiêu 10 lỗ Việt Nam: Hệ này được chơi khá phổ biến ở miền Nam. Một số người bỏ đi các nốt thăng giáng thành hệ 4-2 dể chơi hơn.

CÁCH CẦM, THẾ BẤM, THANG ÂM CỦA TỪNG HỆ TIÊU, LOẠI TIÊU.

Thế bấm và thang âm của hệ tiêu bát khổng 6-1-1:

  • Thang âm tiêu bát khổng:Các nốt trên cây tiêu bát khổng tone Đô :
    Đô, Rê, Rê #, Mi, Fa, Sol, Sol#, La, Xi, Đô2, Rê2.
  • Hệ bấm và thang âm trên tiêu bát khổng 6-1-1:
    Cách cầm và bấm các nốt tiêu bát khổng
    Cách cầm và bấm các nốt tiêu bát khổng.

Cách cầm tiêu bát khổng.

(áp dụng cho người thuận tay phải):

  • Thế bấm và thang âm của hệ 5-1 và hệ 9 lỗ (bát khổng cải tiến) : hệ 5-1 hoặc hệ 4-1-1 là hệ tiêu khi ta bỏ nốt Re# và Sol# trên cây tiêu bát khổng 6-1-1 đi, với hệ tiêu 5-1  thì lỗ rê được khoét thẳng hàng với 4 lỗ phía trên, còn hệ tiêu 4-1-1 thì lỗ rê khoét lệch ra như hệ 6-1-1 dể bấm hơn, còn hệ bát khổng cải tiến 9 lỗ là hệ bát khổng có thêm nốt Fa#.

Thế bấm và thang âm của hệ tiêu 10 lỗ Việt Nam.

  • Cách cầm tiêu 10 lỗ Việt Nam và thế bấm và thang âm trên cây tiêu hệ 10 lỗ, 11, 12 lỗ hệ Việt Nam.(áp dụng cho người thuận tay phải) :Hệ bấm thang âm cách cầm động tiêu trúc Việt 10 lỗ 11, 12 lỗ

Hệ bấm thang âm cách cầm động tiêu trúc Việt 10 lỗ 11, 12 lỗ. Nguồn Damsan.net

ĐIỂM GIỐNG VÀ KHÁC NHAU GIỮA TIÊU VIỆT VÀ TIÊU TÀU – TIÊU TRUNG QUỐC

Điểm giống nhau giữa tiêu Việt Nam và tiêu Tàu:

  • Âm sắc cơ bản là âm trầm, ấm.
  • Tiêu Việt hệ bát khổng 6-1-1 và hệ 4-1-1 (5-1) giống với hệ bấm và thang âm trên tiêu Tàu.

Điểm khác nhau giữa tiêu Việt Nam và tiêu Trung Quốc:

  • Khớp nối: tiêu Trung Quốc hầu hết có khớp nối để làm gọn tiêu và hiệu chỉnh cạo độ còn tiêu Việt Nam thì ít có
  • Hình thức, trang trí: tiêu trúc quốc thường được trang trí đẹp, hoa mĩ còn tiêu Việt Nam mộc mạc, đơn sơ
  • Hệ bấm và thang âm: Có một chút khác nhau về hệ bấm và thang âm của tiêu Tàu nói riêng và tiêu sáo Trung Quốc nói chung đó là nốt Si và Si giáng, nốt Si Tàu thường non nên khi thổi nốt Si trên tiêu sáo Tàu chúng ta phải thổi mạnh hơi và ngữa môi ra hơn. Còn nốt Si giáng Việt có các thế bấm thấp hơn so với Tàu.
  • Trung Quốc chỉ có 2 hệ tiêu là bát khổng 6-1-1 hoặc hệ tiêu 6 lỗ 5-1, còn tiêu trúc Việt thì đầy đủ các hệ tiêu cho các bạn lựa chọn và yêu cầu vì shop làm thủ công và đo âm rất tỉ mĩ.
  • Âm sắc:
    • Tiêu Trung Quốc thường có âm “xì” kèm theo (thường là âm của dòng trúc tím và một vài loại trúc Tàu khác, hoặc do cách khoét lỗ thổi đặc trưng). Nó cũng có thể xem như một âm bè kết hợp với âm trầm ấm của tiêu tạo nên âm điệu buồn sâu sắc, não nề, …thể hiện sắc thái của rừng núi trùng điệp, của nỗi đau, sự thù hận trong chiến tranh, ly tán, tang thương, …
    • Tiêu Việt Nam thì thường được làm cho tiếng tiêu vừa ấm vừa ngọt ngào, mượt mà, … thể hiện sắc thái của đồng quê, của tình yêu thương sâu năng, nỗi nhớ nhà, nhớ người yêu da diết
      Tuy vậy, mình chỉ đang nói đến chất âm đặc trưng, khi các bạn nghe trên youtube cũng sẽ có những cảm nhận như vậy. Nhưng âm sắc của tiêu sáo do khoảng 60% là ở nghệ thuật của người chơi nên sự đặc trưng nói trên nghiêng nhiều hơn về chất âm nhạc Hoa thay cho do cây tiêu cây sáo. Tuy nhiên, hiện tiêu Việt cũng có thể được làm bằng trúc tím như tiêu Trung Quốc nhưng do shop tự tay chế tạo.

Video giới thiệu các loại động tiêu.

Xem video này tại đây

Các loại động tiêu tại shop.

Để tìm hiểu thêm về các sản phẩm động tiêu tại shop, các bạn click và các đường dẫn sau (shop sáo Lãng Tử là shop sáo lớn, đầy đủ các loại tiêu sáo và có giá rẻ nhất, nhiều mức giá sát với chất lượng tiêu sáo nhất):

Động tiêu trúc

Hướng lựa chọn loại tiêu sáo để chơi cho phù hợp với từng người

Những yếu tố được xem xét khi lựa chọn tiêu sáo để chơi bài nào đó

  • Âm sắc đặc trưng : Đó là ấm, ngọt, êm, nhẹ, rền, réo rắt, da diết, não nề, khàn, …
  • Tone, giọng : Đó là cao hay thấp
    Một nhạc phẩm sẽ có một giai điệu chính, giai điệu đó khi chơi ở các nhạc cụ khác nhau sẽ có một âm hưởng khác nhau vì âm sắc đặc trưng của mỗi nhạc cụ và khi chơi ở mỗi tone, giọng khác nhau cũng vậy.
    Một nhạc cụ muốn hòa tấu cùng các nhạc cụ khác, thì nó phải chơi cùng tone, cùng giọng với dàn nhạc và cũng có thể chơi bè vào dàn nhạc (có 2 loại bè chính có sự hòa âm tốt đó là giọng bè quảng 8 và giọng bè quảng 5)
    Ở đây mình chỉ đề cập đến vấn đề chọn tiêu sáo có tone, giọng cùng với nhạc beat. Đây là vấn đề mà nhiều bạn quan tâm, đặc biệt là các bạn mới tập chơi.
    Mỗi loại tiêu sáo đều có nhiều tone, nhiều giọng khác nhau và mỗi nhạc phẩm cũng có thể có nhiều beat ở những tone, giọng khác nhau và các bạn cũng có thể nâng hạ tone của beat. Do vậy các bạn hoàn toàn có thể lựa chọn tone, giọng của tiêu sáo bất kỳ hoặc theo cảm nhận của bạn khi chơi với nhạc phẩm đó rồi chọn beat nhạc cùng tone hoặc nâng hạ beat, hoặc các bạn có thể đặt người ta phối beat cùng tone mà bạn muốn. Tuy nhiên các bạn cần lưu ý những điểm sau:
    + Phối một beat nhạc mới không phải dể dàng, cần chi phí.
    + Nâng hạ beat sẽ làm có âm thanh không được tốt như beat gốc.
    + Beat gốc thường là tone, giọng hay của nhạc phẩm đó.
    + Một loại tiêu sáo có thể làm ở nhiều tone, giọng khác nhau, tùy nhiên tùy thuộc vào việc tiêu sáo tone đó có thể sử dụng được hay không (có thể do lỗ bấm quá xa, hay quá gần mà các ngón tay không bấm được hoặc có thể do không đủ hơi) hay âm sắc có phù hợp với tone, giọng đó không (âm sắc vui mà làm tone trầm thì không hợp cho lắm). Vậy nên, ở các loại tiêu sáo, có các tone chính hay được sử dụng.

Những yếu tố được xem xét khi lựa chọn tiêu sáo cho mỗi người, đó là:

  • Dòng nhạc mà người đó yêu thích và hướng tới: Đó là nhạc trẻ, nhạc dân ca các vùng miền, nhạc trữ tình, nhạc cách mạng, … chỉ là nhạc vui hay nhạc buồn, …
  • Khả năng, năng khiếu của người đó: Đó là khả năng về hơi, về môi, về tay và khả năng cảm thụ.
  • Âm sắc mà người đó yếu thích:
  • Tone, giọng mà người đó yêu thích:

Vậy, mình xin tổng hợp lại cơ bản về cách lựa chọn tiêu sáo cho mỗi người như sau:

  • Đối với những bạn thích nhạc Hoa và muốn chơi cho đúng chất của Tàu thì các bạn có thể lựa chọn những loại tiêu sáo Trung Quốc
  • Đối với những bạn thích âm nhạc dân tộc thì tấc nhiên bạn nên lựa chọn tiêu sáo Việt, nhưng thử chơi những bài dân tộc bằng các loại sáo Tàu, hay flute đôi khi lại mang lại sự đặc biệt.
  • Đối với những bạn thích âm trầm, âm áp, sâu lắng, nhẹ nhàng các bạn có thể chọn sáo tone trầm hoặc tiêu. Tấc nhiên, một số người lại chơi tiêu với tiết tấu nhanh, chơi ở các nốt cao của tiêu.
  • Đối với những bạn thích âm cao, thanh, thổi những tiết tấu nhanh, vui nhộn, hoặc thể hiện sự reo rắt, gay cấn, các bạn có thể chọn những cây sáo tone cao.
  • Đối với những bạn thích màu âm đặc biệt, các bạn có thể chọn sáo bầu hoặc sáo mèo.

Các tone của tiêu sáo

Tone sáo là gì?

Tone sáo, giọng của sáo theo nhạc

Các tông cao hơn hoặc thấp hơn vẫn có thể chế tạo nhưng rất hiếm được sử dụng do khó bấm lỗ

Sáo được chế tạo với nhiều tông (tone) khác nhau. Các tông của sáo được liệt kê theo thứ tự từ cao đến thấp như sau:

  • Giọng – tone cao trên tiêu sáo
Sol cao(G5)
Fa cao (F5)
Mi cao (E5)
  • Giọng – tone trung trên tiêu sáo
Re cao (D5)
Do thăng cao/ Re giáng cao (C#5/Db5)
Do trung (C5)
Si (B4)
Si giáng/La thăng (Bb4 hoặc A#4)
  • Giọng – tone trầm trên tiêu sáo
La trầm (A4)
La giáng trầm/Sol thăng trầm (Ab4 hoặc G#4)
Sol trầm (G4)
Sol giáng trầm/Fa thăng trầm (Gb4 hoặc F#4)
Fa trầm (F4)
Mi trầm (E4)
Mi giáng trầm (Eb4)
Re trầm (D4)
Re giáng trầm/Do thăng trầm (Db4 hoặc C#4)
Do trầm (C4)
  • Giọng – tone siêu trầm trên tiêu sáo
Si trầm (B3
Si giáng trầm/La thăng trầm (Bb3 hoặc A#3)
La trầm (A3)
Sol trầm (G3)

 

Shop sáo trúc Lãng Tử: chuyên sáo ngang trúc nứa, sáo bầu, sáo mèo, tiêu bát khổng, tiêu trúc tím, các loại sáo Tàu được nhập khẩu trực tiếp từ Trung Quốc. Các bạn có nhu cầu có thể ghé thăm Shop sáo trúc uy tín chất lượng
ban sao truc
Shop bán sáo trúc giá rẻ - giao hàng toàn quốc
mua sao truc
Click để vào xem và mua sáo trúc, tiêu, ...
Lãng Tử Sáo

Bình luận

Bình luận

One thought on “Cẩm nang các loại sáo trúc – Kiến thức đầy đủ về các loại tiêu sáo

  1. Pingback: Sáo trúc (tiêu và sáo được làm bằng tre trúc) - nhạc cụ dân tộc

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *