Chuyên mục: CÁC LOẠI SÁO và TIÊU

Các loại tiêu sáo phổ biến hiện nay thuộc bộ môn âm nhạc truyền thống sáo trúc. Các loại sáo trúc, sáo nứa, sáo Tàu Dizi, sáo mèo Việt, sáo mèo Tàu (sáo H’Mông), sáo Bầu, động tiêu bát khổng, tiêu hệ Việt.

Khi tìm hiểu về một loại tiêu sáo nào đó, chúng ta cần biết đến các yếu tố sau:

  • Đặc trưng về âm thanh của loại tiêu sáo đó: hiểu điều này giúp các bạn lựa chọn âm sắc mà mình yêu thích hoặc xem có phù hợp với dòng nhạc mà bạn hướng tới không.
  • Cấu tạo của loại tiêu sáo đó: hiểu vấn đề này giúp bạn hiểu thêm về nguyên lý phát ra âm thanh => cách sử dụng và xử lý khi có sự cố, hỏng hóc, hoặc đối với một số bạn thích chế tạo loại tiêu sáo đó.
  • Hệ bấm – thang âm – các nốt nhạc trên cây sáo đó: tìm hiểu cách cầm, cách thổi các nốt, các nốt để biết cơ bản về cách chơi loại tiêu sáo đó, âm vực mà nó đạt được.
  • Các tone chính: Tone hay giọng của tiêu sáo cũng như giọng của các nhạc cụ khác. Cùng một giai điệu nhưng khi chúng ta được hát, chơi nhạc với 2 giọng khác nhau (giọng cao, giọng trung, giọng thấp) thì vẫn có những cảm nhận khác nhau. Vì vậy mà tone cũng là một yếu tố cần quan tâm khi tìm hiểu hay lựa chọn 1 loại tiêu sáo nào đó.
    => Tất cả những yếu tố trên đều là những yếu tố giúp chúng ta tìm hiểu về loại tiêu sáo nào đó. Đó là cách để chúng ta khám phá, học chơi tiêu sáo, hay chế tạo ra nó.
  • Nguồn gốc: Mỗi loại tiêu sáo đều có một lịch sử hình thành và đi theo một nền văn hóa âm nhạc riêng. Hiểu được nguồn gốc của nó giúp chúng ta định hình tốt hơn về nét đặc sắc của nó và giúp ta xác định thêm về dòng nhạc phù hợp với loại tiêu sáo đó.

Chúng ta có thể phân loại tiêu sáo theo nhiều phương diện khác nhau dựa trên nhiều đặc điểm của nó cũng chính là những yếu tố mà mình vừa trình bày.

Theo nguồn gốc, chúng ta có thể phân các loại sáo tiêu thành:

  1. Các loại tiêu sáo Việt Nam
    Tiêu sáo Việt Nam là loại tiêu sáo của người Việt, do người Việt tự chế tạo và mang nhiều âm hưởng của âm nhạc dân tộc.
    Tiêu sáo Việt bao gồm: sáo ngang Việt, sáo Mèo Việt hệ nam nữ, sáo Bầu Việt, động tiêu Việt Nam, huyên, sáo dọc.
  2. Các loại sáo tiêu Tàu – Tiêu sáo Trung Quốc
    Tiêu sáo Tàu là loại tiêu sáo có nguồn gốc từ Trung Quốc, nó đặc trưng cho nên âm nhạc Trung Hoa.
    Tiêu sáo Tàu bao gồm: Sáo ngang Tàu-Dizi, s Mèo Tàu thổi ngang, sáo Mèo Tàu thổi dọc, sáo Bầu, động tiêu Tàu, huyên, ocarina.
  3. Các loại sáo, các loại tiêu từ các nền âm nhạc khác trên thế giới.
    Ở hầu hết các nước khác trên thế giới, một nhạc cụ thuộc dòng tiêu sáo được xem là phổ biến nhất là cây sáo được chế tạo bằng kim loại với cấu tạo phức tạp được gọi là “flute”.
    Ngoài ra, ở một số nước thì “bamboo flute” (dịch ra là sáo trúc, nó đại diện cho các loại tiêu sáo bằng tre trúc nói chung). Ở mỗi quốc gia, với mỗi nền âm nhạc riêng, thì hệ bấm và thang âm trên cây tiêu sáo đó lại khác nhau.
    Một nhạc cụ được nhiều người biết đến là Shakuhachi – động tiêu của người Nhật. Shakuhachi được biết đến bởi âm sắc rất “rền” của nó. Hiện nay, trên thế giới có một số loại sáo được thổi theo tư thế ngang với tên gọi như sau:
  • Piccolo: loại nhỏ, có âm thanh rất cao.
  • Pipeau: loại 6 lỗ đơn giản.
  • Syrinx: còn gọi là Sáo thần Păng (pan flute), hình thức sáo ghép như khèn của Việt Nam.
  • Double flute: sáo đôi – kép, thổi hai cái một lúc.
  • Mirliton: sáo sậy trẻ con, đầu bịt vỏ mỏng của củ hành.
  • Galoubet: loại có 3 lỗ.

Phân các loại sáo dựa trên các đặc điểm về cấu tạo, âm sắc, hệ bấm – thang âm.

Cấu tạo chung và cơ bản của các loại sáo – tiêu:

Tiêu sáo được cấu tạo gồm 3 bộ phận chính, đây là cấu tạo chung của các loại sáo:

  1. Lỗ thổi (trong động tiêu và sáo ngang, huyên) – miệng thổi (trong s mèo, sáo bầu, sáo dọc, recorder và ocarina)
  2. Hộp cộng hưởng: hộp cộng hưởng thường được cấu tạo là 1 ống trụ rỗng có các lỗ thoát hơi, các lỗ được đục và sắp xếp ở vị trí khác nhau để tạo ra các cao độ nốt nhạc khác nhau.
  3. Phụ kiện, trang trí: Đó là khớp nối (ở tiêu sáo Tàu), 2 đầu bọc, dây quấn, …

Dựa vào đặc điểm của lỗ thổi, miệng thổi, hộp cổng hưởng, âm sắc đặc trưng mà người ta có thể phân loại tiêu sáo thành các loại sáo sau:

  • Sáo ngang là loại thổi ngang.
    + Sáo ngang Việt Nam: được làm từ trúc, nứa, gỗ, nhựa, kim loại, … nhưng loại sáo phổ biến và đặc trưng là sáo trúc – sáo nứa. Có rất nhiều các loại sáo ngang khác nhau như sáo 10 lỗ, 6 lỗ.
    + Sáo ngang có màng rung : là loại sáo có thêm 1 lỗ để dán màng rung ở giữa lỗ thổi và lỗ nốt si. Mạng rung tạo ra âm rung, đây là điểm đặc biệt của loại sáo này. Sáo có màng rung chủ yếu là sáo ngang Trung Quốc, thường được gọi là dizi. Nhưng hiện nay, sáo ngang Việt mình cũng được nhiều người khoét thêm 1 lỗ phụ như vậy và gọi là dizi Việt, nhưng âm của dizi Việt vẫn không đúng chất của âm nhạc Trung Hoa được.  Các loại sáo Dizi khác nhau như: sáo Dizi Nạm Ngọc, Dizi trúc tím, Dizi khớp kép, …
    + Flute: là loại sáo ngang có xuất xứ từ phương Tây và hiện nay nó là nhạc cụ được phổ biến toàn thế giới.
  • Động tiêu (thổi dọc nhưng đặt miệng như sáo ngang): động tiêu có âm khá giống với sáo ngang loại siêu trầm, chủ yếu được làm tone trầm hơn sáo ngang 1 quảng 8 với ống tiêu to nên động tiêu có màu âm ấm áp, sâu lắng.
    + Shakuhachi: đây được xem là cây tiêu của người Nhật vì nó khá giống cây động tiêu, nhưng lỗ thổi được thiết kế đặc biệt hơn, cùng với cây tre Nhật cực dày và cứng, nó có một âm sắc rất đặc biệt, rất rền rí, não nề. Hệ bấm và thang âm trên cây shakuhachi cũng có sự khác biệt rõ rệt.
  • Sáo Bầu – Sáo Mèo: sáo bầu và sáo mèo đều có âm thanh đặc biệt khác với sáo ngang, nó là âm kết hợp của tiếng rung của lam đồng (lưỡi gà) và hộp cộng hưởng hơi (thanh bấm lỗ). Và cũng có rất nhiều các loại sáo bầu, các loại sáo Mèo.
  • Recorder-sáo dọc: thổi dọc nhưng chỉ cần ngậm vào là thổi kêu. Loại sáo này thường được làm tone cao và có âm sắc không được mềm mại và ngọt ngào như sáo ngang.
  • Huyên và ocarina : 2 loại này là tên gọi của 1 loại nhạc cụ mà ống cộng hưởng của nó là ống không thông, nó là 1 ống kín và được đục thêm các lỗ để điều chỉnh cao độ. Huyên có miệng thổi giống tiêu, còn ocarina có miệng thổi kiểu như recorder.
    Ngoài ra mỗi loại tiêu sáo đều có thể chế tạo thành nhiều tone, nhiều giọng khác nhau, cùng với nhiều đặc điểm của phụ kiện , cách trang trí và nhiều yếu tố khác. Vậy nên tiêu sáo được chia làm nhiều loại. Một người muốn học chơi tiêu sáo thường bắt đầu từ cây sáo ngang.Như vậy, đối với nhưng bạn đang băn khoăn chưa biết chọn loại sáo nào để bắt đầu chơi, hoặc sẽ chơi thêm loại tiêu sáo nào, thì những trình bày sau sẽ giúp các bạn dể dàng hơn.
  • Sáo quạt: là loại sáo được chế tạo bằng cách ghép các ống sáo khác nhau lại thành hình cái quạt. Mỗi ống sáo có kích thước to nhỏ khác nhau và có một miệng thổi riêng chính là mặt cắt ngang của ống, phía dưới ống sáo được bịt kín. Kích thước của các ống sáo được tính toán sao cho mỗi ống sáo khi thổi sẽ phát ra một nốt nhạc riêng. Khi thổi sáo quạt, người ta phải lướt môi trên các miệng sáo khác nhau và thổi để tạo ra giai điệu của bản nhạc

Với mỗi loại tiêu sáo mình liệt kê ở phía trên, chúng ta còn có thể dựa vào hệ bấm – thang âm, tone – giọng, nguồn gốc, phụ kiện, cách trang trí mà chia tiêu sáo ra làm các loại sáo nhỏ.

Đọc thêm: Cẩm nang về các loại sáo trúc và tiêu.

Video giới thiệu các loại sáo trúc, các loại tiêu.

Next video để xem thêm video trong list nhé! Và đọc thêm nhiều bài viết hay ở phía dưới nhé!

Các bạn cần mua sáo hay ghé thăm Shop sáo trúc

shop sáo trúc giá rẻ
Shop sáo trúc giá rẻ.

Như thế nào là một cây sáo, tiêu tốt – cách chọn mua sáo trúc

Như thế nào là một cây sáo, tiêu tốt – cách chọn mua sáo trúc. Đây là vấn đề được rất nhiều bạn quan tâm bởi phong trào thổi sáo trúc, tiêu hiện nay đã dần dần rất phổ biến. Bài viết này sẽ giúp các bạn hiểu rõ như […]

Nên chọn mua sáo Dizi hay sáo trúc nứa Việt

Sáo Dizi hay sáo trúc, sáo nứa Việt đều là loại sáo sáo ngang, sáo Dizi của Trung Quốc, sáo Việt là nhạc cụ dân tộc Việt Nam. Sáo ngang là dòng sáo cho người mới bắt đầu và là loại sáo phổ biến nhất, vậy nên, các bạn phân […]

Nên chọn mua sáo trúc, sáo nứa hay loại sáo ngang nào, tone gì

Các bạn đang muốn học thổi sáo, nhưng các bạn chưa biết nên mua loại sáo nào: sáo trúc, sáo nứa hay sáo tone gì, sáo Đô C5 sáo La A4 hay sáo Sol G4 hay, …Bài viết này sẽ giải đáp giúp các bạn. Nên mua sáo gì? Mới […]

Nên chọn mua sáo Bầu sáo Mèo Tàu hay sáo Mèo Việt

Sáo mèo, sáo bầu hiện đang là dòng sáo được nhiều người thích do âm hưởng núi rừng, âm sắc đặc trưng, khàn, ấm, … Nên chọn mua sáo mèo Việt, sáo mèo Tàu hay sáo bầu đang là câu hỏi của rất nhiều người. Qua bài viết này, hi […]

Nên chọn mua loại sáo Dizi nào tone gì

Nên chọn mua sáo Dizi loại nào: Sáo Dizi Giả ngọc – Nạm ngọc (Xanh) hay s Dizi Bạch Mã (trắng) hay s Dizi trúc tím, hay lệ trúc, hay sáo Dizi không khớp, khớp đồng, khớp inox, khớp kép. Nên mua sáo Dizi tone gì: Đô (F) hay La […]

Nên chọn mua tiêu trúc loại nào, tone gì – các loại động tiêu trúc

Động tiêu (thường là tiêu trúc) hiện nay đang được ưa chuộng bởi giọng trầm ấm, nhẹ nhàng tình cảm. Nhưng có rất nhiều loại động tiêu, nên việc băn khoăn xem nên mua loại tiêu nào, loại tiêu nào dể chơi hơn, loại tiêu nào tốt hơn, … hiện […]

Nguyên liệu chế tạo tiêu sáo Việt Nam

Nguyên liệu chế tạo tiêu sáo Việt nam bao gồm: trúc, nứa (nứa Bắc và nứa Nam), và gỗ, nhựa, inox, nhôm, …Tuy nhiên, 3 dòng nguyên liệu chính là trúc, nứa Bắc và nứa Nam. Trúc là nguyên liệu có độ dày, dẻo cao, có thớ mịn và thường […]

Nguyên liệu làm tiêu sáo Tàu – tiêu sáo Trung Quốc

Nguyên liệu làm tiêu sáo Trung Quốc thường là các loại trúc của Trung Quốc, cũng có nhiều loại được làm bằng nhựa cao cấp, thủy tinh, gỗ, kim loại,… Ở bài viết này mình chủ yếu nói về các loại trúc làm tiêu sáo Tàu. Ở Trung Quốc người […]

Sáo ngang – sáo trúc sáo nứa – nhạc cụ dân tộc

Sáo ngang là loại sáo thổi ngang, nó có thể là sáo trúc, sáo nứa, sáo gỗ, sáo nhựa, … nhưng thường được gọi nôm na là sáo trúc Về sáo ngang – sáo trúc nứa. Sáo ngang là gì? Sáo ngang là loại sáo thổi ngang, thường được làm bằng […]

Lịch sử của tiêu sáo Trung Hoa

Khái niệm về sáo của người Trung Hoa Sáo trong tiếng Trung gọi là địch tử là một nhạc cụ thổi hơi thường được làm bằng tre trúc nên gọi nôm na là sáo trúc (trúc địch), gồm 2 loại : thổi ngang và thổi dọc . Xem thêm: Sáo Tàu Dizi Mua sáo […]