Cẩm nang sáo Mèo – sáo Bầu – nhạc cụ dân tộc

Bài viết về các loại sáo H mông mèo, sáo bầu : sáo mèo Việt, sáo mèo Tàu và sáo Bầu. Cấu tạo, cách chơi cơ bản, các loại, các tone, các nốt trên sáo, điểm giống và khác nhau.

Để tìm hiểu hay phân biệt 1 loại tiêu sáo nào đó.

chúng ta cần xét để các yếu tố

  1. Hệ bấm – cách cầm – thang âm
  2. Cấu tạo
  3. Đặc điểm
  4. Các loại, các tone chính
  5. Cách chơi, kỹ thuật  

CÁC LOẠI SÁO MÈO – SÁO BẦU

SÁO H mông – MÈO

Cấu tạo của sáo H mông (Mèo) :

  • Miệng thổi : miệng thổi sáo mèo, sáo bầu được cấu tạo bởi 1 cái lưỡi gà tạo âm cơ bản và nắp miệng thổi để bảo vệ lưỡi gà và đặt môi vào thổi.
    • Lưỡi gà được làm bằng đồng có độ đàn hồi cao (có thể được mạ kẽm)
    • Nắp miệng thổi có thể được làm bằng nhựa hoặc ống kim loại ( ở sáo mèo đơn tàu và sáo mèo kép Tàu) và cũng có thể được làm bằng tre trúc (ở sáo H mông mèo Việt)

Hình ảnh nắp miệng thổi và lưỡi gà :

sao meo kep viet

  • Thân sáo (hộp cộng hưởng) : thân sáo H mông – mèo được làm từ trúc, nứa, gỗ, nhựa, kim loại, …(cũng như sáo ngang và tiêu) và được đục các lỗ để định cao độ.

 Sáo Mèo Việt:

Cấu tạo của sáo mèo Việt :
  • Miệng thổi :
    • Lưỡi gà trên sáo H mông Việt được làm từ đồng có độ đàn hồi cao, có 2 loại đồng chính là đồng đỏ và đồng vàng được sử dụng khi chế tạo sáo H mông – mèo Việt. Một loại nữa được một số người sử dụng đó là đồng Tàu.
      + Đồng đỏ có 2 loại thường sử dụng để làm sáo H mông – mèo Nam: 1 loại màu đỏ hồng, có độ đàn hồi trung bình    thường, 1 loại đồng có màu đỏ cam có độ đàn hồi cao hơn.
      Loài đồng màu đỏ cam có độ đàn hồi cao hơn là loại đồng tốt để làm những cây sáo H mông – mèo loại Vip. Nếu mài lam đồng hơi dày chút thì tiếng của nó rất chắc chắn, lam căng, màu âm tuyệt (chắc, căng, dày, ấm, đầm, vang, mềm, …) nhưng hơi nặng, chơi không quen sẽ có cảm giác đuối và khó khăn cho những bài chơi lưỡi, đặc biệt là lưỡi kép. Nếu mài lam đồng mỏng đi chút, thì tiếng của cây sáo mèo thành phẩm sẽ bớt đi chút độ chắc chắn và độ căng, nhưng cây sáo mèo sẽ nhẹ hơi hơn, dể dàng sử dụng các kỹ thuật đánh lưỡi nhưng vẫn đảm bảo màu âm tuyệt vời.
      Loại đồng có màu đỏ là loại đồng kém hơn để làm sáo – H mông – Mèo. Nếu mài lam dày thì tiếng nó cũng sẽ khá chắc, nhưng hơi bí tiếng, kém vang và cũng khó đánh lưỡi. Nêu mài lam mỏng hơn, thì tiếng nó sẽ tốt hơn, hơi nhẹ, màu âm thiên về sự mềm mại, có thể đánh lưỡi kép.
      + Đồng vàng thường được sử dụng để làm sáo mèo Nữ vì nó mỏng hơn. Loại đồng vàng có độ đàn hồi cao mới được sử dụng, một số có độ đàn hồi thấp nếu sử dụng sẽ cho ra những cây lam đồng yếu, không căng lam, khó lên các nốt cao. Một số người làm sáo H mông sử dụng đồng đỏ hồng, mài mỏng hơn để làm lam đồng cho sáo mèo Nữ được chất lam khá tốt nhưng mất nhiều thời gian.
      + Đồng Tàu thường có độ đàn hồi cao hơn nhưng thường giòn, đồng Tàu rất phong phú, loại đồng tàu tốt có độ căng tương đương hoặc hơn loại đồng đỏ cam, nhưng màu âm của của cây sáo H mông Mèo được làm từ nó khá khác biệt, nó thiếu đi độ ấm, dày và sự ngọt ngào, thay vào đó là sự căng
    • Nắp miệng thổi có thể được làm bằng nhựa hoặc ống kim loại ( ở sáo mèo đơn tàu và sáo mèo kép Tàu) và cũng có thể được làm bằng tre trúc (ở sáo H mông – Mèo Việt)

Hình ảnh nắp miệng thổi và lưỡi gà :

  • Thân sáo (hộp cộng hưởng) : thân sáo mèo được làm từ trúc, nứa, gỗ, nhựa, kim loại, …(cũng như sáo ngang và tiêu) và được đục các lỗ để định cao độ.
Sáo Mèo Việt hệ cải tiến (có 8 lỗ bấm ở sáo H mông – Mèo Nam):
  • Sáo Mèo Việt giọng Nam
    Thế bấm và thang âm của sáo H mông (Mèo) Việt giọng Nam
    các tone hay sử dụng:

      • Tone Đô: Sòn, ((Sìb))Đô, Rê, Mib, Fa, Sol, (Lab),La, Sib, Đô2
      • Tone Rê: Là, ((Đô)) Rê, Mi, Fa, Sol, La, (Sib), Si, Đô2, Rê2.

    Các nốt trong (…) là nốt ở thế bấm phụ, các nốt trong ((…)) có thể bị sai âm do nó không được quan tâm trong hệ  sáo H mông – Mèo Việt.

    Cách cầm sáo mèo Nam
    Cách cầm sáo H mông – mèo Việt giọng Nam hệ cải tiến 8 lỗ bấm
      • Hệ bấm -thang âm :
Hệ bấm thang âm sáo mèo Việt
Hệ bấm thang âm sáo mèo Việt hệ cải tiến 8 lỗ bấm
  • Sáo Mèo Việt giọng Nữ:
    Thế bấm và thang âm của sáo H Mông – Mèo Việt Giọng Nữ
    các tone hay sử dụng:

    • Tone Đô: Sòn, Đô, Mib, Fa, Sol, Sib, Đô2
    • Tone Rê: Là, Rê, Fa, Sol, La, Đô2, Rê2

he-bam-sao-meo-nu

Sáo Mèo Việt hệ 7 lỗ bấm (giống sáo mèo Tàu)

  • Sáo H mông Mèo Việt hệ 7 lỗ bấm giống sáo mèo Tàu. Nhưng được làm từ nguyên liệu trúc nứa Việt và làm thủ công nên chất lượng hơn cây sáo Mèo Tàu cùng giá.
    Thế bấm và thang âm của sáo H mông Việt hệ 7 Lỗ các tone hay sử dụng :
  • Tone Đô : Sòn, Sib, Đô, Mib, Fa, Sol, Sib, Đo2
  • Tone Rê : Là, Đô, Rê, Mi, Fa, Sol, La, Do2, Re2
Chất liệu làm sáo H Mông Việt :
  • Thân Sáo Mèo Việt thường được làm bằng nứa Nam hoặc nứa Bắc hoặc Trúc
  • Nắp miệng sáo H mông – Mèo Việt : nắp miệng trên cây sáo H mông – Mèo Việt thường được làm bằng tre trúc, nắp miệng sáo H mông – Mèo Việt Tốt hơn nắp miệng bằng nhựa trên cây sáo Mèo Tàu ở chỗ không bị xì hơi ra ngoài, không gian phía trong nắp tre bé, nên thổi trực tiếp được vào lam đồng nên dể thổi hơn, đặc biệt là việc đánh lưỡi trên sáo Mèo sẽ dể dàng hơn. Một số được làm bằng nắp miệng nhựa nhập từ Trung Quốc sẽ không tốt bằng.
Các loại sáo mèo Việt nam
Các loại sáo mèo Việt nam

Sáo Mèo Tàu :

  • Thế bấm và thang âm của sáo mèo Tàu các tone hay sử dụng :
      • Tone Đô : Là, Đô, Rê, Mi, Fa, Sol, La, (Sib, Si) Do2, Re2
      • Tone Rê : Sì, Re,Mi, Fa#, Sol, La, Si,(Do2,Do2#) Re2, Mi2

    Các nốt trong (…) là nốt ở thế bấm phụ, các nốt trong ((…)) có thể bị sai âm do nó không được quan tâm trong hệ sáo H mông Mèo Việt.

    cach-cam-sao-meo-tau
    Cách cầm sáo mèo Tàu – sáo mèo Trung Quốc
      • Hệ bấm -thang âm :
he-bam-thang-am-sao-meo-tau
Hệ bấm và thang âm (các nốt và các bấm) trên sáo mèo tàu, sáo mèo Trung Quốc, sáo mèo Việt hệ 7 lỗ

Sáo mèo Tàu thường được làm từ trúc tím hoăc gỗ. Tuy nhiên tùy chất lượng trúc tím, cũng như loại gỗ cũng như chất lượng lam đồng, công nghệ xử lý, nắp miệng thổi và khớp nối mà sáo Mèo Trung Quốc có nhiều loại và giá cả khác nhau.

Chất liệu làm sáo mèo Trung Quốc :
  • Trúc tím : Đây là chất lượng phổ biến nhất để làm sáo mèo, sáo bầu
  • Gỗ : gỗ Mun, gỗ Hồng Mộc là 2 loại gỗ thường được nhắc đến trong việc chế tạo s mèo Tàu
  • Nhựa và kim loại : một số được làm bằng kim loại hoặc nhựa.
Các loại khớp nối trên sáo mèo Tàu:
  • Khớp nối ống kim loại : đây là loại khớp nối được sử dụng cho sáo Mèo Kép và một số dòng sáo mèo Đơn cao cấp (có giá từ 700k trở lên ở Việt Nam), khớp nối ống nhôm vừa là khớp nối vừa là nắp miệng thổi luôn. Với loại s Mèo có khớp nối này, khi chúng ta tháo khớp ra, chúng ta sẽ tiếp cận trực tiếp với lam đồng.
  • Khớp nối inox kép : loại khớp này thường thấy ở những cây s mèo có chất lượng khá tốt có giá từ 400k – 600k ở Việt Nam.
Các loại nắp miệng thổi của sáo mèo Tàu :
  • Nắp miệng nhựa : Nắp miệng thổi cho sáo mèo Tàu dòng rẻ tiền và dòng trung
  • Nắp miệng ống kim loại : nó còn có chức năng là khớp nối trên cây S Mèo Tàu. Nó là nắp miệng cho dòng s Mèo Tàu dòng trung trở lên.
Sáo mèo Dọc:
  • Ngoài ra : s mèo còn có loại thổi dọc gọi là sáo Mèo dọc, nó có nắp miệng thổi là một ống kín trùm lên lam đồng và có miệng thổi ở đầu sáo (để thổi dọc). Sáo mèo dọc không có thanh bè như sáo bầu nhưng vẫn có nhược điểm khó đánh lưỡi và rung hơi như trên sáo bầu nên ít được sử dụng hơn sáo mèo ngang.
Các loại sáo Mèo Tàu được bán tại Việt Nam :
  • Sáo Mèo Tàu đơn không khớp : thường có chất lượng kém. Ít shop bán và thường có
    Giá s Mèo Tàu không khớp khoảng 100k hoặc thấp hơn.
  • S Mèo Tàu đơn khớp đồng : thường có âm tương đối chuẩn nhưng chất lượng lam không ổn định.
    Giá của sáo Mèo Tàu đơn khớp đồng giao động từ 150k – 250k tùy vào đã được chỉnh âm hay chưa.
  • Sáo mèo dọc : thường được chạm khắc rồng có giá như sáo mèo ngang Tàu đơn khớp đồng. Một số loại được làm bằng nhựa (gọi là nạm ngọc) có giá tương ứng hoặc cao hơn.
  • Sáo Mèo Tàu khớp inox kép (thường kèm hộp da) : có chất âm khá là ok.
    Giá của s Mèo Tàu khớp inox kép dao động từ 400k – 800k và có thể được chạm rồng. Loại chạm rồng sẽ có giá cao hơn tùy vào
  • S Mèo Kép (sáo Mèo Kép Trúc Tím, s Mèo Kép gỗ Hồng Mộc, s Mèo Kép gỗ Mun, …) :
    Giá sáo mèo Kép dao động từ 600k – 2000k tùy vào chất lượng. Nếu cùng chất lượng âm thì s Mèo Kép trúc tím thường rẻ hơn s Mèo Kép gỗ.
  • Thực ra sáo Mèo Tàu có rất nhiều loại và rất nhiều giá khác nhau, nhưng ở Việt Nam thường nhập về và bán những loại như vậy. Mình sẽ cố gắng tìm kiếm những loại sáo, tiêu Trung Quốc có giá rẻ và chất lượng hơn. Các bạn có thể liên hệ trực tiếp mình để được cập nhật hơn.

SÁO BẦU

Cấu tạo của sáo bầu :

  •  Về cơ bản thì sáo bầu có cấu tạo như sáo H mông mèo nhưng nắp miệng thổi của sáo bầu được cấu tạo phức tạp hơn, bao gồm 1 ống bầu và có thêm 2 thanh bè. Và sáo bầu thì thổi dọc
  • Hình ảnh cấu tạo sáo bầu :

cau-tao-sao-bau

  • Ống bầu : ống bầu được làm bằng quả bầu thật hoặc quả bầu bằng nhựa hay kim loại
  • 2 thanh bè : có 2 thanh bè cũng được gắn lam nhưng bé hơn, có nhiệm vụ tạo âm bè khi chúng ta mở nút bè ra, nếu bịt kín thì xem như nó không có tác dụng.
  • Khớp nối : sáo bầu nên có khớp nối để xử lý lam đồng khi có trục trặc, khi sử dụng sáo bầu, s mèo thì việc lam đồng có vấn đề, hỏng hóc tạo ra tiếng khàn quá hoặc không lên được nốt cao hoặc có tiếng lạch cạnh, hoặc bị câm, … là vấn đề không thể tránh khỏi. Với sáo H mông – mèo thì chúng ta có thể chỉnh làm đồng qua khe hở của nắp miệng thổi còn với sáo bầu thì không thể, vậy nên khớp nối là đều cần thiết. Ở sáo mèo Tàu đơn và kép có nắp miệng là ống kim loại nó cũng có khớp để tháo thân sáo ra khỏi nắp miệng thổi, hoặc ở s mèo đơn Tàu có nắp miệng bằng nhựa, chúng ta cũng có thể tháo nắp ra rồi lắp lại dể dàng. Việc tháo lắp này sẽ giúp việc chỉnh sửa làm đồng trong quá trình chơi sáo bầu – mèo dể dàng hơn. 
  • Sáo bầu về cơ bản giống sáo H mông – Mèo nhưng có thêm 2 thanh bè tạo âm bè và sáo bầu thổi dọc.
    Vì phải thổi hơi qua ống bầu to nên chơi sáo bầu sẽ khó hơn, tốn lực hơn, dể bị ngắt tiếng, đặc biệt khó chơi các kỹ thuật lưỡi và hơi như đánh lưỡi đơn, lưỡi kép, reo lưỡi và rung hơi

Các loại sáo Bầu Tàu :

  • Sáo Bầu không khớp : Đây là loại sáo bầu không có khớp nối, thường được làm bằng trúc tím và quả bầu thật hoặc trúc vàng. Nhiều loại được chạm rồng rất đẹp mắt hoặc có âm khá tốt nhưng mình khuyên các bạn không nên mua loại sáo Bầu này vì khi lam đồng có trục trặc sẽ không tháo ra chỉnh được. Mà sáo Bầu, sáo Mèo thì lam đồng hay bị lỗi nhẹ trong quá trình sử dụng.
    Giá sáo bầu không khớp dao động từ 150k – 300k.
  • Sáo Bầu giả ngọc : loại sáo bầu giả ngọc được làm bằng nhựa với nhiều màu sắc khác nhau có trang trí hoa văn như ngọc, vì vậy mà họ thường làm khớp cho nó luôn, một số loại được lắp thêm khớp inox vào và gắn lam cao cấp.
    Giá sáo Bầu giả ngọc khớp nhựa từ 150k – 250k, loại giả ngọc có khớp inox thường có giá cao hơn từ 250k – 400k. Đây là loại sáo bầu các bạn có thể nghĩ đến nếu có tài chính hạn hẹp.
  • Sáo bầu trúc tím khớp nối inox hoặc đồng : Thường thì loại khớp nối inox sẽ có chất lượng cao hơn loại khớp bằng đồng. Mình khuyên các bạn nên mua loại này.
    Giá của sáo bầu trúc tím khớp nối dao động từ 400k – 600k.
  • Sáo bầu gỗ hoặc kim loại : Sáo bầu làm bằng gỗ hoặc kim loại thường có giá cao hơn và chất lượng tốt.
    Giá của sáo bầu gỗ hoặc kim loại từ 600k trở lên.

Sáo bầu cho chầu văn :

  • Sáo bầu được chế cho chầu văn có thể là sáo Bầu 1 tone hay nhiều tone (2-3-4 tone trên cùng 1 quả bầu và có thể trên chỉ một cái lam đồng)
  • Giá sáo bầu chầu văn : từ 800k – 4 000k tùy vào số tone và yêu cầu cụ thể.
Các loại sáo bầu
Các loại sáo bầu

Điểm giống nhau và khác nhau của sáo Mèo Việt, sáo Mèo Tàu, sáo Bầu.

  • Để phân biệt s Mèo Tàu, sáo H mông Mèo Việt chúng ta sẽ xét đến yếu tố chính đó là thang âm và thế bấm, ngoài ra nắp miệng thổi cũng là 1 vấn đề cần được lưu ý.
  • Để phân biệt sáo Mèo và sáo Bầu chúng ta sẽ xét đến việc thổi dọc (sáo bầu) hay thổi ngang (sáo Mèo ngang – sáo Mèo dọc Tàu thổi dọc nhưng không có bè) và 2 thanh bè trên sáo Bầu

Điểm giống nhau giữa sáo Mèo Tàu – Việt và sáo Bầu đó là :

  • Âm sắc có mang âm hưởng dân tộc, núi rừng. Âm thanh chính của sáo mèo sáo bầu là âm của lam đồng
  • Thang âm của sáo H mông – Mèo Việt và s Mèo Tàu có thể giống nhau nếu sáo Mèo Việt có nốt thấp nhất thổi mạnh cho ra âm chuẩn và trên s Mèo Tàu thổi thêm một số nốt ở thế bấm phụ.
  • Thế bấm và thang âm của sáo H mông Mèo Việt giọng Nam các tone hay sử dụng:
  • Tone Đô: Sòn, ((Sìb))Đô, Rê, Mib, Fa, Sol, (Lab),La, Sib, Đô2.
  • Tone Rê: Là, ((Đô)) Rê, Mi, Fa, Sol, La, (Sib), Si, Đô2, Rê2.
  • Thế bấm và thang âm của sáo mèo Tàu các tone hay sử dụng :
  • Tone Đô : Là, Đô, Rê, Mi, Fa, Sol, La, (Sib, Si) Do2, Re2.
  • Tone Rê : Sì, Re,Mi, Fa#, Sol, La, Si,(Do2,Do2#) Re2, Mi2.

Các nốt trong (…) là nốt ở thế bấm phụ, các nốt trong ((…)) có thể bị sai âm do nó không được quan tâm trong hệ s Mèo Việt.

Như vậy : thang âm của sáo H mông Việt tone Rê nếu có thêm nốt Đô và bỏ đi nốt Si (trên s Mèo Việt tone Đô là nốt La) thì nó giống cây sáo Mèo Tàu. Nhưng nếu cầm theo hệ mèo Việt thì thế bấm có khác nhau. Nếu bịt lỗ Si kia đi thì sẽ giống nhau.

Điểm khác nhau giữa sáo mèo Việt và sáo Mèo Tàu, sáo Bầu là :

  • Nắp miệng thổi của cây sáo Mèo Việt bằng tre trúc có lợi thế khi chơi s Mèo, đặc biệt là đánh lưỡi kép và rung hơi. Vì không gian phía trong nắp bé, nên người chơi có thể thổi trực tiếp vào lam đồng chứ không phải thổi qua một khoảng không khí như s Mèo Tàu hoặc khoảng không rất to như sáo Bầu
  • Thế bấm và thang âm: sáo mèo Tàu có 7 lỗ bấm, nhưng lại thổi được nốt bịt cả thổi mạnh là nốt do1 (đối với s Mèo Tàu tone Đô).
  • Cách gọi tone sáo, một cái ở giọng trưởng, 1 cái ở giọng thứ.

Nôm na là nếu cùng tone thì sáo H’mông Việt thấp hơn sáo mèo Tàu 1 cung. Nhưng ở sáo Mèo Việt, nốt bịt cả thổi mạnh thường không chuẩn âm (vì thang âm của nó không có nốt đấy). Còn s Mèo Tàu thì khuyết đi nốt La (trên cây sáo H mông – mèo Việt tone Đô).

  • Sáo H mông Nữ hệ Tàu (hệ 7 lỗ Việt) giống cây sáo H mông – mèo Việt hệ Nam và cao hơn 1 quảng 8
  • Sáo H Mông Nữ hệ Việt (hệ 8 lỗ bấm ở s Mèo Nam) thì bị khuyết đi lỗ mib và lỗ la (trên S mèo Việt tone Đô)
  • Sáo Mèo dọc giống sáo mèo Ngang nhưng được thổi dọc như sáo bầu nhưng không có 2 thanh bè. Sáo mèo dọc cũng có nhược điểm giống sáo bầu
  • Sáo Bầu thổi dọc và có 2 thanh bè. Sáo bầu khó đánh lưỡi và dùng hơi hơn do phải thổi qua ống bầu nên dể bị hụt hơi phát ra tiếng kêu « è , è … »

Xem thêm: Nên chọn mua sáo mèo Việt, sáo mèo Tàu hay sáo Bầu  Xem các sản phẩm về sáo mèo sáo bầu

Video giới thiệu các loại sáo Mèo – sáo Bầu:

Xem video tại link này

Hướng dẫn thổi sáo mèo – sáo bầu

 

Shop sáo trúc Lãng Tử: chuyên sáo ngang trúc nứa, sáo bầu, sáo mèo, tiêu bát khổng, tiêu trúc tím, các loại sáo Tàu được nhập khẩu trực tiếp từ Trung Quốc. Các bạn có nhu cầu có thể ghé thăm Shop sáo trúc uy tín chất lượng
ban sao truc
Shop bán sáo trúc giá rẻ - giao hàng toàn quốc
mua sao truc
Click để vào xem và mua sáo trúc, tiêu, ...
Lãng Tử Sáo

Lãng Tử Sáo

CHẾ TẠO TIÊU SÁO at SHOP LÃNG TỬ SÁO
Tôi đam mê tiêu sáo
Bộ môn âm nhạc truyền thống sáo trúc
Tôi đam mê chế tạo
Để tạo ra những cây tiêu, sáo tốt nhất
Hãy mua sáo ủng hộ tôi nhé!
Lãng Tử Sáo

Bình luận

Bình luận

2 thoughts on “Cẩm nang sáo Mèo – sáo Bầu – nhạc cụ dân tộc

  1. Pingback: Hướng dẫn chọn sáo mèo - sáo bầu-Sáo trúc Lãng Tử

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *