Động tiêu – các loại tiêu – cẩm nang về động tiêu

Tiêu trúc hay động tiêu hay tiêu là một loại nhạc cụ thuộc họ sáo nằm trong bộ môn sáo trúc. Hiện nay rất nhiều người thích âm sắc trầm ấm của tiêu nhưng chưa thực sự hiểu về nó, các loại tiêu. Bài viết này sẽ giải đáp tất cả các thắc mắc cho bạn.

CÁC LOẠI ĐỘNG TIÊU:

Nếu theo hệ bấm và thang âm, chúng ta có thể chia động tiêu thành nhiều loại:

Hệ bấm tiêu có nguồn gốc từ Trung Quốc

  • Động tiêu hệ 6-1-1 (tiêu bát khổng).
  • Động tiêu hệ 5-1 (hệ gốc của hệ 6-1-1).
  • Động tiêu hệ 6-1-1-1 (hệ bát khổng 6-1-1 cải tiến).

Hệ bấm tiêu trúc có nguồn gốc từ Việt Nam

  • Động tiêu hệ 10 lỗ Việt Nam (hệ cải tiến từ hệ 4-2)
    đủ các nốt thăng giáng như sáo 10 lỗ.
  • Động tiêu hệ 4-2 (hệ gốc của hệ 10 lỗ).
  • Động tiêu hệ 11, 12 lỗ (hệ cải tiến của tiêu 10 lỗ).
  • Động tiêu hệ 8 lỗ Việt 4-2-2.
  • Động tiệu hệ 10 lỗ Thầy Sơn : Xem clip của Thầy Sơn.
  • Khi chúng ta bịt một số lỗ thăng giáng đi hoặc thêm 1 vài lỗ kép.
    Chúng ta sẽ có những hệ tiêu đặc biệt khác

Nếu theo tính chất, nơi chế tạo, chúng ta có thể chia động tiêu làm 2 loại:

Động tiêu Việt – được làm ở Việt Nam:

  • Là cây động tiêu được làm từ những nghệ nhân, thợ làm tiêu sáo, … ở Việt Nam
  • Là loại động tiêu thường được chế tạo theo thang âm chuẩn của người Việt (nốt Si chuẩn không non).
  • Là loại động tiêu được làm chủ yếu từ các nguyên liệu trúc nứa Việt: Trúc Bắc – trúc Gia Bình, trúc Đà Lạt, nứa nam – bắc (các loại nứa có lòng to và độ dày phù hợp), một số được làm bằng gỗ hoặc nhựa, kim loại, … cũng có thể là trúc tím (trúc tím thường được nhập từ Trung Quốc hoặc một số được lấy từ một số vùng ở Việt Nam như Sapa).
  • Động tiêu Việt thường để mộc hoặc trang trí thô sơ, mộc mạc, một số được khắc chữ và hoa văn hoặc sơn.
  • Đồng tiêu Việt thường chỉ có một khúc, không có khớp nối, ở Việt Nam có rất ít người chế tạo được khớp nối cho sáo và tiêu, đặc biệt là đối với trúc nứa và càng ít người chế tạo được khớp nối chất lượng (nếu chế khớp nối không tốt sẽ làm âm thanh bị ảnh hưởng).
  • Động tiêu Việt đa dạng về hệ tiêu, đầy đủ các loại: tiêu bát khổng 6-1-1, hệ bát khổng cải tiến 8 lỗ, hệ 5-1, hệ 4-1-1, tiêu 10 lỗ hệ Việt Nam, tiêu hệ 4-2, hệ 8 lỗ Việt 4-2-2, tiêu 11, 12 lỗ cải tiến.
  • Xem thêm: Động tiêu Việt Nam

Động tiêu Trung Quốc – Động tiêu Tàu:

  • Là những cây động tiêu được nhập về từ Trung Quốc.
  • Là loại động tiêu được chế tạo theo hệ bấm và thang âm riêng của Trung Hoa, thường có nốt Si non (một số tiêu sáo Tàu vẫn chuẩn nốt Si).
  • Được làm từ nhiều loại trúc Trung Quốc, nhưng chủ yếu là trúc Tím (trúc đen).
  • Thường được trang trí rất đẹp mắt: phun sơn và quấn dây.
  • Thường có khớp nối để làm ngắn cây tiêu khi vận chuyển và để hiệu chỉnh cao độ âm thanh.
  • Hệ tiêu chính là hệ tiêu bát khổng 6-1-1, một số được làm theo hệ 5-1.
    Xem thêm: Động tiêu Trung Quốc – Động tiêu Tàu – Tiêu bát khổng

CÁC HỆ TIÊU THƯỜNG ĐƯỢC SỬ DỤNG:

  • Hệ tiêu bát khổng 6-1-1: Hệ này được sử dụng phổ biến do dể chơi (đặc biệt là dể láy rền – nốt Fa linh động). Một số người bỏ đi 2 nốt thăng giáng ít sử dụng thành hệ 4-1-1.
  • Hệ tiêu 10 lỗ Việt Nam: Hệ này được chơi khá phổ biến ở miền Nam. Một số người bỏ đi các nốt thăng giáng thành hệ 4-2 dể chơi hơn.

CÁCH CẦM, THẾ BẤM, THANG ÂM CỦA TỪNG HỆ TIÊU, LOẠI TIÊU

Thế bấm và thang âm của hệ tiêu bát khổng 6-1-1:

  • Thang âm tiêu bát khổng:

    Các nốt trên cây tiêu bát khổng tone Đô :
    Đô, Rê, Rê #, Mi, Fa, Sol, Sol#, La, Xi, Đô2, Rê2.

  • Hệ bấm và thang âm trên tiêu bát khổng 6-1-1:

    Cách cầm và bấm các nốt tiêu bát khổng
    Cách cầm và bấm các nốt tiêu bát khổng.

 

Cách cầm tiêu bát khổng.

(áp dụng cho người thuận tay phải):

  • Các bước cầm tiêu hệ bát khổng:

    • Đặt ngón treo nhẫn tay phải vào lỗ Re# và ngón cái tay phải và mặt sau cây tiêu
    • Đặt ngón giữa của tay trái vào lỗ Sol# và ngón cái tay trái phía trên lỗ Xi
    • Như vậy cây tiêu đã cầm chắc chắn trên tay.
    • Các lỗ thăng giáng khi không được sử dụng thì luôn được bịt kín lại.
    • Đặt các ngón tay còn lại vào các lỗ tương ứng
    • Như vậy : Cách cầm tiêu bát khổng 6-1-1 như sau :
    • Đặt ngón cái của bàn tay phải ra mặt sau của tiêu và 4 ngón còn lại của nó là 4 lỗ bên dưới theo thứ tự của các ngón tay
    • Đặt ngón cái của bàn tay trái vào lỗ trên cùng phía sau cây tiêu và 3 ngón tiêu theo của tay trái và 3 lỗ còn lại ở phía trước tiêu. Ngón út của bàn tay trái có thể đặt vào tiêu hoặc không, nếu có lỗ Fa# thì bịt vào lỗ đó
  • Hình ảnh cách cầm tiêu bát khổng:

  • Thế bấm và thang âm của hệ 5-1 và hệ 9 lỗ (bát khổng cải tiến) : hệ 5-1 hoặc hệ 4-1-1 là hệ tiêu khi ta bỏ nốt Re# và Sol# trên cây tiêu bát khổng 6-1-1 đi, với hệ tiêu 5-1  thì lỗ rê được khoét thẳng hàng với 4 lỗ phía trên, còn hệ tiêu 4-1-1 thì lỗ rê khoét lệch ra như hệ 6-1-1 dể bấm hơn, còn hệ bát khổng cải tiến 9 lỗ là hệ bát khổng có thêm nốt Fa#.

Thế bấm và thang âm của hệ tiêu 10 lỗ Việt Nam

  • Cách cầm tiêu 10 lỗ Việt Nam

    (áp dụng cho người thuận tay phải) :

    • Đặt ngón cái của bàn tay phải vào lỗ phía dưới mặt sau của tiêu và các ngón còn lại là 4 lỗ theo thứ tự phía dưới cây tiêu.
    • Đặt ngón cái của bàn tay trái vào lỗ phía trên ở mặt sau của tiêu và các ngón còn lại là 4 lỗ còn lại ở mặt trước của cây tiêu theo thứ tự.
  • Thế bấm và thang âm trên cây tiêu hệ 10 lỗ, 11, 12 lỗ hệ Việt Nam.

    Xem hình ảnh

Hệ bấm thang âm cách cầm động tiêu trúc Việt 10 lỗ 11, 12 lỗ
Hệ bấm thang âm cách cầm động tiêu trúc Việt 10 lỗ 11, 12 lỗ. Nguồn Damsan.net

 

ĐIỂM GIỐNG VÀ KHÁC NHAU GIỮA TIÊU VIỆT VÀ TIÊU TÀU – TIÊU TRUNG QUỐC

Điểm giống nhau giữa tiêu Việt Nam và tiêu Tàu:

  • Âm sắc cơ bản là âm trầm, ấm.
  • Tiêu Việt hệ bát khổng 6-1-1 và hệ 4-1-1 (5-1) giống với hệ bấm và thang âm trên tiêu Tàu.

Điểm khác nhau giữa tiêu Việt Nam và tiêu Trung Quốc:

  • Khớp nối: tiêu Trung Quốc hầu hết có khớp nối để làm gọn tiêu và hiệu chỉnh cạo độ còn tiêu Việt Nam thì ít có
  • Hình thức, trang trí: tiêu trúc quốc thường được trang trí đẹp, hoa mĩ còn tiêu Việt Nam mộc mạc, đơn sơ
  • Âm sắc:
    • Tiêu Trung Quốc thường có âm “xì” kèm theo (thường là âm của dòng trúc tím và một vài loại trúc Tàu khác, hoặc do cách khoét lỗ thổi đặc trưng). Nó cũng có thể xem như một âm bè kết hợp với âm trầm ấm của tiêu tạo nên âm điệu buồn sâu sắc, não nề, …thể hiện sắc thái của rừng núi trùng điệp, của nỗi đau, sự thù hận trong chiến tranh, ly tán, tang thương, …
    • Tiêu Việt Nam thì thường được làm cho tiếng tiêu vừa ấm vừa ngọt ngào, mượt mà, … thể hiện sắc thái của đồng quê, của tình yêu thương sâu năng, nỗi nhớ nhà, nhớ người yêu da diết
      Tuy vậy, mình chỉ đang nói đến chất âm đặc trưng, khi các bạn nghe trên youtube cũng sẽ có những cảm nhận như vậy. Nhưng âm sắc của tiêu sáo do khoảng 60% là ở nghệ thuật của người chơi nên sự đặc trưng nói trên nghiêng nhiều hơn về chất âm nhạc Hoa thay cho do cây tiêu cây sáo.
  • Hệ bấm và thang âm: Có một chút khác nhau về hệ bấm và thang âm của tiêu Tàu nói riêng và tiêu sáo Trung Quốc nói chung đó là nốt Si và Si giáng, nốt Si Tàu thường non nên khi thổi nốt Si trên tiêu sáo Tàu chúng ta phải thổi mạnh hơi và ngữa môi ra hơn. Còn nốt Si giáng Việt có các thế bấm thấp hơn so với Tàu.
  • Trung Quốc chỉ có 2 hệ tiêu là bát khổng 6-1-1 hoặc hệ tiêu 6 lỗ 5-1, còn tiêu trúc Việt thì đầy đủ các hệ tiêu cho các bạn lựa chọn và yêu cầu vì shop làm thủ công và đo âm rất tỉ mĩ.

Nên chọn loại động tiêu nào.

Ngoài ra động tiêu cũng có thể chia động tiêu thành tiêu trúc tímtiêu trúc Việt hoặc theo các tone khác nhau. Trúc tím thường có âm rền hơn, trúc Việt có âm ngọt hơn (để nghe rõ hơn về âm sắc của 2 dòng tiêu này, các bạn xem thêm các video ở dưới đây). Ở Việt Nam, tiêu trúc Việt luôn có giá rẻ hơn tiêu trúc tím vì nguyên liệu trúc tím nhập về rất đắt cũng như tiêu trúc tím của Trung Quốc được nhập về giá cũng khá cao. Hơn nữa tiêu trúc tím thường là tiêu Trung Quốc có rất nhiều nhược điểm. Vậy nên:

  • Nếu lựa chọn thiên về mức giá rẻ hơn, âm thanh, độ chuẩn cao, đúng với nhiệt độ ở Việt Nam hơn (cao độ cao hay thấp cũng 1 phần do nhiệt độ cao hay thấp).
  • Nếu đặc biệt thích hình thức hoặc âm sắc đặc trưng của trúc tím, hoặc cần có khớp nối (tiêu Việt cũng có thể có khớp nối nhưng ít được chế tạo và bán) thì các bạn có thể chọn tiêu trúc tím hoặc tiêu Trung Quốc.
  • Nếu cần đầy đủ các nốt thăng giáng bạn nên lựa chọn tiêu 10 lỗ hệ Việt Nam hoặc 11 lỗ, 12 lỗ nếu muốn chơi các nốt ở quảng 8 thứ 3 và thứ 4. Nếu muốn phổ thông, dể cầm dể chơi, dể sử dụng kỹ thuật luyến láy, các bạn hãy chọn tiêu bát khổng 6-1-1 hoặc hệ bát khổng khuyết 4-1-1.

Ngoài ra còn có tiêu gỗ, tiêu nhựa, tiêu cũng có thể chia làm các tone khác nhau. Để biết nên lựa chọn loại tiêu nào các bạn xem thêm bài viết Nên chọn mua tiêu trúc loại nào, tone gì – các loại động tiêu trúc

Video âm đặc trưng của tiêu trúc tím.

Video âm đặc trưng của tiêu trúc Việt.

Video giới thiệu các loại động tiêu.

Xem video này tại đây

Các loại động tiêu tại shop.

Để tìm hiểu thêm về các sản phẩm động tiêu tại shop, các bạn click và các đường dẫn sau (shop sáo Lãng Tử là shop sáo lớn, đầy đủ các loại tiêu sáo và có giá rẻ nhất, nhiều mức giá sát với chất lượng tiêu sáo nhất):

Động tiêu trúc

Tiêu trúc Việt

Tiêu trúc tím

Tiêu bát khổng

Shop sáo trúc Lãng Tử: chuyên sáo ngang trúc nứa, sáo bầu, sáo mèo, tiêu bát khổng, tiêu trúc tím, các loại sáo Tàu được nhập khẩu trực tiếp từ Trung Quốc. Các bạn có nhu cầu có thể ghé thăm Shop sáo trúc uy tín chất lượng
ban sao truc
Shop bán sáo trúc giá rẻ - giao hàng toàn quốc
mua sao truc
Click để vào xem và mua sáo trúc, tiêu, ...
Lãng Tử Sáo

Lãng Tử Sáo

CHẾ TẠO TIÊU SÁO at SHOP LÃNG TỬ SÁO
Tôi đam mê tiêu sáo
Bộ môn âm nhạc truyền thống sáo trúc
Tôi đam mê chế tạo
Để tạo ra những cây tiêu, sáo tốt nhất
Hãy mua sáo ủng hộ tôi nhé!
Lãng Tử Sáo

Bình luận

Bình luận

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *